درآمدی بر فقه طریقت: فقه السلوک (کتاب): تفاوت میان نسخه‌ها

کربلائی معتقد است توجه به مرشد معنوی، از آموزه های شفاهی است، فلذا بلحاظ تاریخی فاقد مستندات است و صوفیان از قرن چهارم به بعد بود که به نوشتن رساله و کتاب روی آوردند و افرادی چون جنید بغدادی، ابوسعید خراز و ابوالحسین نوری آثار مکتوبی را از خود بر جای گذاشتند (ص۶۰ - ۶۹). کربلائی در ادامه ضمن بیان برخی عبارات مشایخ نقشبندیه، کبرویه و نعمت اللهی، با تمسک به دیدگاه شماری از علمای شیعه همچون بحر العلوم، ملا احمد نراقی، علامه طباطبائی، نجابت و علامه طهرانی دیدگاه آنها بر اساس اقوال شفاهی را بیان کرده است (ص۷۵- ۱۲۴).

نویسنده سپس، کارکردها و حکمت‌های عملی آموزه صورت فکریه و خیالی مرشد در سلوک عرفانی را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است (ص۱۲۷-۱۲۸). و در فصل چهارم کتاب به بررسی مستندات دینی آموزه «صورت فکریه» در عرفان اسلامی می‌پردازد. در ابتدای فصل، نویسنده تأکید دارد که آموزه «صورت فکریه» باید ریشه در متون اصلی دین داشته باشد تا مشروعیت و اعتبار لازم را در مسیر سلوک عرفانی بیابد.

[[آیه ۲۰۰ سوره آل‌عمران]] «یا أیها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا» از آیاتی است که نویسنده به آن استناد کرده و با اراجاع به شماری از روایات در تفاسیر مهم شیعی بر این باور است: مراد از «رابطوا» یعنی با امام خود مرابطه داشته باشید و این آیه گویای دوام توجه و ربط دل به سوی امام است (ص۱۴۸-۱۵۲).

آیه «[[آیه ۳۵ سوره مائده|و ابتغوا إلیه الوسیلة]]» نیز از آیاتی است که نویسنده با تمسک به روایات، مراد از آن را توسل به پیامبر و اهل‌بیت معرفی می‌کند. در تفسیر عرفانی، صورت فکریه به عنوان یکی از وسایل معنوی برای این تقرب مطرح می‌شود (ص۱۵۵). از دیگر آیاتی که نویسنده به آنها استناد کرد آیه «[[آیه ۱۵۳ سوره بقره|استعانت به صبر و نماز]]» (ص۱۵۶)، و آیه [[آیه ۲۸ سوره کهف|همنشینی با اهل ذکر]] و آیات مربوط به سکینه (آیات ۴ و ۱۸ سوره فتح) است که نویسنده از عرفا و صوفیان نقل کرده است. این قبیل آیات به همراهی با اهل ذکر و مراقبت بر حضور قلب اشاره دارد که صورت فکریه ابزار تحقق آن است (ص۱۵۶- ۱۵۹).

کربلایی در ادامه، روایات متعددی که برای اثبات آموزه صورت فکریه مورد تمسک مشایخ صوفیه قرار گرفته را ذکر می‌کند. در این میان حدیثی از کتاب «فقه الرضا»، به اهمیت حضور قلب و مراقبه در عبادات اشاره دارد و صورت فکریه را وسیله‌ای برای تحقق این حضور می‌داند (ص۱۶۰ و ۱۶۱) خطبه حضرت علی(ع) درباره ذکر نیز دلایل حدیثی نویسنده است که به باور او در این خطبه، حضرت به فضیلت ذکر و اهل ذکر اشاره می‌کند و حضور ذهن و قلب را شرط اصلی بهره‌مندی از ذکر می‌داند (ص۱۶۱ و ۱۶۲).

هم‌چنین روایاتی وجود دارد که انسان کامل را مظهر اتمّ حق تعالی معرفی می‌کنند و نقش صورت فکریه را در اتصال سالک به انسان کامل برجسته می‌سازند. نویسنده بیان کرده است که صورت انسانی بزرگترین حجت‌های خداوند برمخلوقات است (ص۱۶۲- ۱۶۵). نویسنده بر اساس اخبار مقام نورانیت ائمه اطهار، ائمه را به عنوان واسطه فیض الهی معرفی می‌کنند و صورت فکریه را راهی برای ارتباط معنوی با آنان می‌دانند و تکیه صوفیه بیشتر بر مرتبت نورانیت آنهاست (ص۱۶۵- ۱۶۷).