فقه معاصر:پیشنویس آیه ۱ سوره نساء: تفاوت میان نسخهها
| (۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''آیه ۱ سوره نساء''' با یادآوری سابقه تاریخی بشر در خلق از نفس واحدة، بر برابری انسانها در آفرینش تأکید کرده و آنان را به پروای از پروردگار و رعایت حقوق خویشاوندی دعوت میکند. این برابری را پایهای برای سالمسازی جامعه و اداء حقوق مانند تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی دانستهاند. | |||
این آیه در چند باب فقهی کاربرد پیدا کرده است. [[یوسف صانعی]] با استناد به این آیه بر [[برابری دیه]] زن و مرد، و مسلمان و غیرمسلمان و همچنین [[برابری قصاص]] در تمام اصناف انسانی، بدون تبعیض جنسیتی یا دینی تأکید کرده است. [[محمدمهدی شمسالدین]] نیز آیه را دلیلی بر [[قیمومت مردان|عدم قیمومت مردان بر زنان]] به معنای برتری ذاتی دانسته است. وجوب [[صله رحم]] و توجیه [[شبیهسازی انسان]] نیز از دیگر کاربردهای این آیه در فقه است. | |||
== برابری انسانها در خلقت == | == برابری انسانها در خلقت == | ||
آیه ۱ سوره نساء همه انسانها را با یادآوری سابقه تاریخی بشر، به پارسایی و رعایت خویشاوندی دعوت میکند.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۵.</ref> به گفته مفسران در این آیه نه فقط مؤمنان، بلکه همه مردم به پروا داشتن از پروردگار خویش دعوت شدهاند؛ مردمی که در حقیقت بشریت با هم برابرند و در این حقیقت بین زن و مرد تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا پدر و مادر همه انسانها آدم و حوا هستند که از نسل آنها کل بشر نشأت گرفته | آیه ۱ سوره نساء همه انسانها را با یادآوری سابقه تاریخی بشر، به پارسایی و رعایت خویشاوندی دعوت میکند.<ref>رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۵.</ref> به گفته مفسران در این آیه نه فقط مؤمنان، بلکه همه مردم به پروا داشتن از پروردگار خویش دعوت شدهاند؛ مردمی که در حقیقت بشریت با هم برابرند و در این حقیقت بین زن و مرد تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا پدر و مادر همه انسانها آدم و حوا هستند که از نسل آنها کل بشر نشأت گرفته است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵؛ طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۱۳۴-۱۳۶؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۲.</ref> البته برخی مانند [[عبدالله جوادی آملی]] تعبیر نفس واحدة را به معنای ذات و حقیقت مشترک انسانی میدانند.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۱۰۰ و ۱۰۵.</ref> | ||
اشاره خدا به عدم تبعیض بین انسانها و نادیده گرفتن امتیازات نژادی، زبانی و ...، را پایه برابری و برادری<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۸۶-۸۷.</ref> و همچنین ریشه سالمسازی جامعه و ادای حقوق یکدیگر، تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی و مانند اینها دانستهاند که البته بدون رعایت تقوا به جایی نمیرسد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۴-۲۴۵.</ref> | اشاره خدا به عدم تبعیض بین انسانها و نادیده گرفتن امتیازات نژادی، زبانی و ...، را پایه برابری و برادری<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۸۶-۸۷.</ref> و همچنین ریشه سالمسازی جامعه و ادای حقوق یکدیگر، تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی و مانند اینها دانستهاند که البته بدون رعایت تقوا به جایی نمیرسد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۴-۲۴۵.</ref> | ||
همچنین گفته شده | همچنین گفته شده اهمیت تقوا در ساختن جامعه سالم باعث شده تا خداوند دو بار دعوت به تقوا کند و مردم را از سوگندهای بیهوده به نام خداوند و از قطع ارتباط با خویشان پرهیز میدهد. اشاره به حفظ ارتباط با خویشان بعد از نام خدا را دلیل اهمیت حفظ روابط اجتماعی و ادامه همان مطلبی دانستهاند که در ابتدای آیه بر آن تأکید کرده مبنی بر اینکه همه انسانها در حقیقت خویشان هم هستند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۵-۲۴۸؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۶.</ref> و اینکه حفظ پیوندهای خویشاوندی از مصادیق تقوا است.<ref>صادقی تهرانی، الفرقان، ج۶، ص۱۵۴.</ref> تأکید بر حفظ روابط اجتماعی را عامل عدم سلطهطلبی و ظلم بر دیگران بهویژه بر زنان دانستهاند که در صورت عدم توجه به این دستور الهی به عذاب گرفتار خواهند شد.<ref>مغنیه، الکاشف، ج۲، ص۲۴۲-۲۴۵؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۱ و ۱۳۸.</ref> | ||
== متن و ترجمه == | === متن و ترجمه === | ||
«يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفۡسࣲ وَٰحِدَةࣲ وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا وَبَثَّ مِنۡهُمَا رِجَالࣰا كَثِيرࣰا وَنِسَآءࣰۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيۡكُمۡ رَقِيبࣰا» | «يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفۡسࣲ وَٰحِدَةࣲ وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا وَبَثَّ مِنۡهُمَا رِجَالࣰا كَثِيرࣰا وَنِسَآءࣰۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيۡكُمۡ رَقِيبࣰا» | ||
| خط ۱۲: | خط ۱۶: | ||
== کاربرد در مباحث فقهی == | == کاربرد در مباحث فقهی == | ||
آیه نخست سوره نساء در چند مسئله فقهی بهویژه در حوزه مسائل خانواده و مسائل | آیه نخست سوره نساء در چند مسئله فقهی بهویژه در حوزه مسائل خانواده و مسائل اجتماعی کاربرد پیدا کرده است. | ||
=== برابری دیه === | === برابری دیه === | ||
[[یوسف صانعی]] از مراجع تقلید شیعه، در [[برابری دیه (کتاب)|کتاب برابری دیه]]، با بررسی آیات و روایات درباره دیه به این نتیجه میرسد که دیه زن و مرد و مسلمان و غیرمسلمان برابر است و | [[یوسف صانعی]] از مراجع تقلید شیعه، در [[برابری دیه (کتاب)|کتاب برابری دیه]]، با بررسی آیات و روایات درباره دیه به این نتیجه میرسد که دیه زن و مرد و مسلمان و غیرمسلمان برابر است و روایات بر خلاف آن را رد میکند. او علاوه بر آیات و روایات خاص درباره دیه، به آیات و روایات عامی مانند آیه نخست سوره نساء اشاره میکند که بر برابری انسانها در شخصیت، استعداد و ویژگیهای انسانی اشاره دارند و آنها را تأییدی بر آیات و روایات ناظر بر [[برابری دیه]] میداند.<ref>صانعی، برابری دیه، ص۱۹-۳۲.</ref> | ||
=== برابری قصاص === | === برابری قصاص === | ||
یوسف صانعی علاوه بر برابری دیه معتقد است که قرآن کریم بر [[برابری قصاص]] در تمامی اصناف انسانی، بدون هیچگونه مزیت جنسیتی یا دینی تأکید دارد. به اعتقاد او آیاتی نظیر [[آیه ۱۷۸ سوره بقره|۱۷۸]] (الحْرُّ بِالحْرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنثىَ بِالْأُنثى)، [[آیه ۱۷۹ سوره بقره|۱۷۹ سوره بقره]] (لَكُمْ فىِ الْقِصَاصِ حَيَوةٌ) و [[آیه ۴۵ سوره مائده]] (النَّفْسَ بِالنَّفْس) به عنوان آیات خاص و صریح در این زمینه مطرح میشوند و افزون بر این، آیات عامی مانند آیه نخست سوره نساء | یوسف صانعی علاوه بر برابری دیه معتقد است که قرآن کریم بر [[برابری قصاص]] در تمامی اصناف انسانی، بدون هیچگونه مزیت جنسیتی یا دینی تأکید دارد. به اعتقاد او آیاتی نظیر [[آیه ۱۷۸ سوره بقره|۱۷۸]] (الحْرُّ بِالحْرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنثىَ بِالْأُنثى)، [[آیه ۱۷۹ سوره بقره|۱۷۹ سوره بقره]] (لَكُمْ فىِ الْقِصَاصِ حَيَوةٌ) و [[آیه ۴۵ سوره مائده]] (النَّفْسَ بِالنَّفْس) به عنوان آیات خاص و صریح در این زمینه مطرح میشوند و افزون بر این، آیات عامی مانند آیه نخست سوره نساء که بر خلقت انسان از نفس واحده اشاره دارند، هرگونه تبعیض بر اساس جنسیت، نژاد، رنگ و ملیت را رد میکنند. به اعتقاد صانعی روایات متعددی که مردم را مانند دندانههای شانه برابر میدانند نیز مؤید این دیدگاه هستند.<ref>صانعی، برابری قصاص، ص۱۵-۲۲.</ref> | ||
=== عدم قیمومت مردان بر زنان === | === عدم قیمومت مردان بر زنان === | ||
[[محمدمهدی شمسالدین]]، از فقهای شیعه، طبق آیات قرآن کریم، ازجمله [[آیه ۱ سوره نساء|آیه اول سوره نساء]] و [[آیه ۱۹۵ سوره آلعمران]]، هویت انسانی زن و مرد را یکسان میداند و معتقد است زن یا مرد بودن بهمعنای برتری یا فروتری نیست.<ref>قاسمی، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، ص۱۲۹.</ref> او برای اثبات این نظر خود در توجیه فراز «الرِّجالُ قَوّامونَ عَلَی النِّساء» در [[آیه ۳۴ سوره نساء]] بر آن است که فراز مذکور را باید در کنار قید «وَبِما أنفَقوا مِن أموالِهِم» تبیین کرد. بر این اساس، [[قیمومت مرد بر زن]] فقط در رابطه زناشویی موضوعیت پیدا میکند و به همین دلیل مرد باید پرداخت هزینه زندگی زن را نیز به عهده گیرد، و در غیر این صورت قوامیت مرد بر همسرش نیز منتقی خواهد بود.<ref>وطنی، حقوق و تکالیف زوجین و...، ص۵۴-۵۵.</ref> | |||
=== کرامت انسان === | === کرامت انسان === | ||
[[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[مبانی حقوق اساسی (کتاب)|کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، | [[عباسعلی عمید زنجانی]] در [[مبانی حقوق اساسی (کتاب)|کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، برابری انسانها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام بر شمرده است. او با استناد به آیات و روایاتی ازجمله آیه نخست سوره نساء، معتقد است که برابری مبنای تعامل فرد و جامعه است و منشأ بسیاری از حقوق برای انسانها خواهد بود.<ref>عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.</ref> | ||
=== وجوب صله رحم === | === وجوب صله رحم === | ||
شیخ طبرسی از فرمان خدا به رعایت تقوا در مورد خویشاوندان چنین برداشت کرده که این آیه از قطع | شیخ طبرسی از فرمان خدا به رعایت تقوا در مورد خویشاوندان چنین برداشت کرده که این آیه از قطع رحم نهی کرده است. به گزارش وی روایتی از امام باقر(ع) نیز همین معنا را تأیید میکند. در نهایت طبرسی آیه را از ادلهٔ قرآنیِ وجوب [[صله رحم]] دانسته است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵.</ref> | ||
=== شبیهسازی === | |||
برخی از پژوهشگران اسلامی با استناد به فراز «وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا» در آیه نخست سوره نساء، اینطور برداشت کردهاند که خداوند حوا را از یک دنده آدم خلق کرده است؛ بنابراین این کار خدا دلیل بر جواز [[شبیهسازی انسان]] خواهد بود.<ref>عزالدین بحرالعلوم، الاستنساخ البشری و موقف الشریعة الاسلامیة، ص۳۶.</ref> در مقابل، برخی دیگر با اشاره به خلق حوا از باقی مانده گِل آدم، و با استناد به روایات این نظریه را رد کردهاند.<ref>موسوی سبزواری، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، ص۸۷-۸۸.</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۳۳: | خط ۴۰: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | |||
* | * جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۱۸، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۹ش. | ||
* رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش. | * رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش. | ||
* | * صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، لبنان، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق. | ||
* صانعی، یوسف، برابری دیه: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۴ش. | * صانعی، یوسف، برابری دیه: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۴ش. | ||
* صانعی، یوسف، برابری قصاص: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۳ش. | * صانعی، یوسف، برابری قصاص: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۳ش. | ||
* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق. | |||
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق. | |||
* عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر مجد، ۱۳۸۷ش. | * عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر مجد، ۱۳۸۷ش. | ||
* قاسمی، محمدعلی، و احمد خوانساری، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش. | * قاسمی، محمدعلی، و احمد خوانساری، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش. | ||
* مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق. | |||
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش. | |||
* موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، در پرتو وحی، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۸۸ش. | * موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، در پرتو وحی، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۸۸ش. | ||
* | * موسوی سبزواری، سید علی، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، قم، دفتر آیتالله سبزواری، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق. | ||
* | * وطنی، منصوره، حقوق و تکالیف زوجین و مقایسه تطبیقی با متون مذهبی در قرآن و کلام اهلبیت، قم، مؤلف و نشر زائر، ۱۳۸۸ش. | ||
{{پایان}} | |||
[[رده:پیشنویس آیات]] | [[رده:پیشنویس آیات]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۴
آیه ۱ سوره نساء با یادآوری سابقه تاریخی بشر در خلق از نفس واحدة، بر برابری انسانها در آفرینش تأکید کرده و آنان را به پروای از پروردگار و رعایت حقوق خویشاوندی دعوت میکند. این برابری را پایهای برای سالمسازی جامعه و اداء حقوق مانند تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی دانستهاند.
این آیه در چند باب فقهی کاربرد پیدا کرده است. یوسف صانعی با استناد به این آیه بر برابری دیه زن و مرد، و مسلمان و غیرمسلمان و همچنین برابری قصاص در تمام اصناف انسانی، بدون تبعیض جنسیتی یا دینی تأکید کرده است. محمدمهدی شمسالدین نیز آیه را دلیلی بر عدم قیمومت مردان بر زنان به معنای برتری ذاتی دانسته است. وجوب صله رحم و توجیه شبیهسازی انسان نیز از دیگر کاربردهای این آیه در فقه است.
برابری انسانها در خلقت
آیه ۱ سوره نساء همه انسانها را با یادآوری سابقه تاریخی بشر، به پارسایی و رعایت خویشاوندی دعوت میکند.[۱] به گفته مفسران در این آیه نه فقط مؤمنان، بلکه همه مردم به پروا داشتن از پروردگار خویش دعوت شدهاند؛ مردمی که در حقیقت بشریت با هم برابرند و در این حقیقت بین زن و مرد تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا پدر و مادر همه انسانها آدم و حوا هستند که از نسل آنها کل بشر نشأت گرفته است.[۲] البته برخی مانند عبدالله جوادی آملی تعبیر نفس واحدة را به معنای ذات و حقیقت مشترک انسانی میدانند.[۳]
اشاره خدا به عدم تبعیض بین انسانها و نادیده گرفتن امتیازات نژادی، زبانی و ...، را پایه برابری و برادری[۴] و همچنین ریشه سالمسازی جامعه و ادای حقوق یکدیگر، تقسیم عادلانه ارث، حمایت از یتیمان و رعایت حقوق خانوادگی و مانند اینها دانستهاند که البته بدون رعایت تقوا به جایی نمیرسد.[۵]
همچنین گفته شده اهمیت تقوا در ساختن جامعه سالم باعث شده تا خداوند دو بار دعوت به تقوا کند و مردم را از سوگندهای بیهوده به نام خداوند و از قطع ارتباط با خویشان پرهیز میدهد. اشاره به حفظ ارتباط با خویشان بعد از نام خدا را دلیل اهمیت حفظ روابط اجتماعی و ادامه همان مطلبی دانستهاند که در ابتدای آیه بر آن تأکید کرده مبنی بر اینکه همه انسانها در حقیقت خویشان هم هستند.[۶] و اینکه حفظ پیوندهای خویشاوندی از مصادیق تقوا است.[۷] تأکید بر حفظ روابط اجتماعی را عامل عدم سلطهطلبی و ظلم بر دیگران بهویژه بر زنان دانستهاند که در صورت عدم توجه به این دستور الهی به عذاب گرفتار خواهند شد.[۸]
متن و ترجمه
«يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفۡسࣲ وَٰحِدَةࣲ وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا وَبَثَّ مِنۡهُمَا رِجَالࣰا كَثِيرࣰا وَنِسَآءࣰۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيۡكُمۡ رَقِيبࣰا»
«اى مردم! از مخالفت پروردگارتان بپرهيزيد همان كسى كه همه شما را از يك انسان آفريد؛ و همسر او را نيز از جنس او خلق كرد؛ و از آن دو، مردان و زنان فراوانى در روى زمين منتشر ساخت. و از خدايى بپرهيزيد كه هرگاه چيزى از يكديگر مىخواهيد، نام او را مىبريد و نيز از قطع رابطه با خويشاوندان پرهيز كنيد زيرا خداوند، مراقب شماست.»
کاربرد در مباحث فقهی
آیه نخست سوره نساء در چند مسئله فقهی بهویژه در حوزه مسائل خانواده و مسائل اجتماعی کاربرد پیدا کرده است.
برابری دیه
یوسف صانعی از مراجع تقلید شیعه، در کتاب برابری دیه، با بررسی آیات و روایات درباره دیه به این نتیجه میرسد که دیه زن و مرد و مسلمان و غیرمسلمان برابر است و روایات بر خلاف آن را رد میکند. او علاوه بر آیات و روایات خاص درباره دیه، به آیات و روایات عامی مانند آیه نخست سوره نساء اشاره میکند که بر برابری انسانها در شخصیت، استعداد و ویژگیهای انسانی اشاره دارند و آنها را تأییدی بر آیات و روایات ناظر بر برابری دیه میداند.[۹]
برابری قصاص
یوسف صانعی علاوه بر برابری دیه معتقد است که قرآن کریم بر برابری قصاص در تمامی اصناف انسانی، بدون هیچگونه مزیت جنسیتی یا دینی تأکید دارد. به اعتقاد او آیاتی نظیر ۱۷۸ (الحْرُّ بِالحْرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنثىَ بِالْأُنثى)، ۱۷۹ سوره بقره (لَكُمْ فىِ الْقِصَاصِ حَيَوةٌ) و آیه ۴۵ سوره مائده (النَّفْسَ بِالنَّفْس) به عنوان آیات خاص و صریح در این زمینه مطرح میشوند و افزون بر این، آیات عامی مانند آیه نخست سوره نساء که بر خلقت انسان از نفس واحده اشاره دارند، هرگونه تبعیض بر اساس جنسیت، نژاد، رنگ و ملیت را رد میکنند. به اعتقاد صانعی روایات متعددی که مردم را مانند دندانههای شانه برابر میدانند نیز مؤید این دیدگاه هستند.[۱۰]
عدم قیمومت مردان بر زنان
محمدمهدی شمسالدین، از فقهای شیعه، طبق آیات قرآن کریم، ازجمله آیه اول سوره نساء و آیه ۱۹۵ سوره آلعمران، هویت انسانی زن و مرد را یکسان میداند و معتقد است زن یا مرد بودن بهمعنای برتری یا فروتری نیست.[۱۱] او برای اثبات این نظر خود در توجیه فراز «الرِّجالُ قَوّامونَ عَلَی النِّساء» در آیه ۳۴ سوره نساء بر آن است که فراز مذکور را باید در کنار قید «وَبِما أنفَقوا مِن أموالِهِم» تبیین کرد. بر این اساس، قیمومت مرد بر زن فقط در رابطه زناشویی موضوعیت پیدا میکند و به همین دلیل مرد باید پرداخت هزینه زندگی زن را نیز به عهده گیرد، و در غیر این صورت قوامیت مرد بر همسرش نیز منتقی خواهد بود.[۱۲]
کرامت انسان
عباسعلی عمید زنجانی در کتاب مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، برابری انسانها یکی از ارکان نظام اجتماعی اسلام بر شمرده است. او با استناد به آیات و روایاتی ازجمله آیه نخست سوره نساء، معتقد است که برابری مبنای تعامل فرد و جامعه است و منشأ بسیاری از حقوق برای انسانها خواهد بود.[۱۳]
وجوب صله رحم
شیخ طبرسی از فرمان خدا به رعایت تقوا در مورد خویشاوندان چنین برداشت کرده که این آیه از قطع رحم نهی کرده است. به گزارش وی روایتی از امام باقر(ع) نیز همین معنا را تأیید میکند. در نهایت طبرسی آیه را از ادلهٔ قرآنیِ وجوب صله رحم دانسته است.[۱۴]
شبیهسازی
برخی از پژوهشگران اسلامی با استناد به فراز «وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا» در آیه نخست سوره نساء، اینطور برداشت کردهاند که خداوند حوا را از یک دنده آدم خلق کرده است؛ بنابراین این کار خدا دلیل بر جواز شبیهسازی انسان خواهد بود.[۱۵] در مقابل، برخی دیگر با اشاره به خلق حوا از باقی مانده گِل آدم، و با استناد به روایات این نظریه را رد کردهاند.[۱۶]
پانویس
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵؛ طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۱۳۴-۱۳۶؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۲.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۱۰۰ و ۱۰۵.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۸، ص۸۶-۸۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۴-۲۴۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۴۵-۲۴۸؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۲۶.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ج۶، ص۱۵۴.
- ↑ مغنیه، الکاشف، ج۲، ص۲۴۲-۲۴۵؛ موسوی اردبیلی، در پرتو وحی، ج۲، ص۱۳۱ و ۱۳۸.
- ↑ صانعی، برابری دیه، ص۱۹-۳۲.
- ↑ صانعی، برابری قصاص، ص۱۵-۲۲.
- ↑ قاسمی، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، ص۱۲۹.
- ↑ وطنی، حقوق و تکالیف زوجین و...، ص۵۴-۵۵.
- ↑ عمید زنجانی، مبانی حقوق اساسی، ص۴۱۴-۴۲۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۵.
- ↑ عزالدین بحرالعلوم، الاستنساخ البشری و موقف الشریعة الاسلامیة، ص۳۶.
- ↑ موسوی سبزواری، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، ص۸۷-۸۸.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۱۸، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۹ش.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، لبنان، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
- صانعی، یوسف، برابری دیه: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۴ش.
- صانعی، یوسف، برابری قصاص: زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، قم، نشر میثم تمار، ۱۳۸۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.
- عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر مجد، ۱۳۸۷ش.
- قاسمی، محمدعلی، و احمد خوانساری، نقد و بررسی فقه مقاصدی از نظرگاه اهل سنت، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۵ش.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
- موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، در پرتو وحی، قم، دانشگاه مفید، ۱۳۸۸ش.
- موسوی سبزواری، سید علی، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، قم، دفتر آیتالله سبزواری، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
- وطنی، منصوره، حقوق و تکالیف زوجین و مقایسه تطبیقی با متون مذهبی در قرآن و کلام اهلبیت، قم، مؤلف و نشر زائر، ۱۳۸۸ش.