تقلید از زنان (منابع مطالعاتی): تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۶

تقلید از زنان، از مباحث نوپدید در فقه معاصر است که به امکان تصدی مقام افتاء و مرجعیت تقلید زنانِ مجتهد می‌پردازد. با فرض تحقق اجتهاد مطلق و سایر شرایط، محور اصلی نزاع، اثبات یا نفیِ اشتراط ذکورت به‌عنوان شرط مستقل در مرجعیت است. این مسئله بیش از آن‌که مبتنی بر نصّ خاص باشد، به تحلیل ادله عام، بررسی اجماع، و تفکیک مفاهیم افتاء، قضاوت و ولایت بازمی‌گردد.

در این مسئله دو دیدگاه اصلی وجود دارد. دیدگاه مشهور فقیهان، ذکورت را از شرایط مرجع تقلید می‌داند؛ چنان‌که در توضیح المسائل مراجع تقلید، مردبودن از شرایط مرجع تقلید ذکر شده است. در مقابل، برخی فقیهان معاصر با تأکید بر اطلاقات ادله رجوع جاهل به عالم معتقدند، دلیلی خاص بر منع مرجعیت زنان وجود ندارد و در صورت تحقق عدالت و اعلمیت، اصل عدم اشتراط جنسیت جاری می‌شود.

کتاب‌ها

فارسی

نقد شرط مرد‌بودن در مرجعیت تقلید، علی سلیمانی‌بروجردی، قم، سرای کتاب، ۱۴۰۰ش.
زنان، افتاء و مرجعیت، مهدی سجادی‌امین، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۹۸ش. صفحه‌های ابتدایی کتاب در سایت خانه کتاب .
مرجعیت دینی بانوان (در مذاهب خمسه)، پروانه نخعی‌سرو، یزد، شهد علم، ۱۳۹۷ش. صفحه‌های ابتدایی کتاب در سایت خانه کتاب.
زن می‌تواند مرجع تقلید باشد؟ بررسی ادله امکان مرجعیت برای بانوان، محمد علمداری، اردبیل، خط هشت، ۱۳۹۶ش.
مرجعیت زن در ترازوی نقد، زهرا اکبرزاده، تهران، بی‌جا، تهران، فردیس، ۱۳۹۵ش. صفحه‌های ابتدایی کتاب در سایت خانه کتاب.
اجتهاد و مرجعیت زنان در اسلام، زیبا رودی، مشهد، صد و ده، ۱۳۹۴ش.
زن و مسایل قضایی و سیاسی، شهید مطهری، صدرا، ۱۳۹۱ش. در این کتاب، مسئله مرجعیت زنان در بخش دوم آن بررسی شده است. متن کامل کتاب را اینجا مطالعه کنید. همچنین برای دریافت فایل پی‌دی‌اف اینجا را ببینید.

عربی

مشروعية إفتاء المرأة بين الفقه الإسلامي والواقع المعاصر، منال ابراهیم العنجری، کویت، بی‌نا، ۲۰۱۱م.
سند العروة الوثقى، كتاب الإجتهاد و التقليد، محمد سند، تهران، دار الكوخ‌، ۱۳۹۴ش. در این اثر مسئله مرجعیت زنان در جلد دوم از صفحه ۳۲ تا صفحه ۲۰۹ بررسی شده است. متن کتاب را اینجا مطالعه کنید. همچنین برای دریافت فایل پی‌دی‌اف اینجا را ببینید.

مقاله‌ها

فارسی

فتوا و مرجعیت زن و نقش بنای عقلاء بر آن از دیدگاه فقهای امامیه، مهری آقاجانی و اکرم صفیری، نهمین همایش بین المللی مطالعات دینی، علوم انسانی در جهان اسلام، شهریور ۱۴۰۴ش. مقاله را اینجا بخوانید.
مرجعیت تقلید زنان در فقه اسلامی، عابدین مؤمنی و عابده ادبی فیروزجاه، نشریه علمی فقه و مبانی حقوقی اسلامی، دوره ۵۸، شماره ۱، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش. مقاله را اینجا بخوانید.
رجولیت در مرجعیت بر اساس قرآن و روایات،‌ فاطمه گونه‌مقدم و حسام‌الدین ربانی، در مجله حدیث و اندیشه، شماره ۳۳، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش. مقاله را اینجا بخوانید.
تحلیل و بررسی ادله عدم مشروعیت قضاوت و مرجعیت زن، سیدعزیزالله موسوی و محمد حجتی، در مجموعه مقالات همایش بین‌المللی بازخوانی آثار علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی ایران، ۱۴۰۰ش. مقاله را اینجا بخوانید.
تحلیل و ارزیابی ادله فقهای امامیه درباره مرجعیت زنان با تأکید بر دیدگاه‌های آیت‌الله خامنه‌ای(حفظه‌الله)، فرشته ساسانی و عبدالله میراحمدی، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، دوره ۸، شماره۲، شماره پیاپی ۱۹، تیر ۱۳۹۹ش. مقاله را اینجا بخوانید.
بررسی و تحلیل مرجعیت زنان در فتاوای عالمان دینی، محمدحسن نجفی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. مقاله را اینجا بخوانید.
فراگشتی در امکان مرجعیت زنان، سید سعید شرف‌الدین طباطبایی و سید حجت طباطبایی، نشریه علمی فقه حقوق و علوم جزا، شماره ۱۰، زمستان ۱۳۹۷ش. مقاله را اینجا بخوانید.
مرجعیت زنان (بررسی جواز و عدم جواز مرجع تقلید‌شدن زنان)، علی شیرخانی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. مقاله را اینجا بخوانید.
نقش جنسیت در افتاء و مرجعیت، مهدی سجادی امین، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، شماره پنجم تابستان و پاییز ۱۳۹۷ش. مقاله را اینجا مطالعه بخوانید.
زن و مرجعیت تقلید از منظر فقه امامیه، زین‌العابدین نجفی کرسامی، فصلنامه علمی-پژوهشی شیعه‌شناسی، شماره ۶۰، زمستان ۱۳۹۶ش. مقاله را اینجا بخوانید.
تقلید از مجتهد زن، محمد قائنی، دوفصلنامه تخصصی فقه و اجتهاد، شماره ۶، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش. بخش اول مقاله را اینجا بخوانید و بخش دوم مقاله را اینجا بخوانید.
واکاوی ادله ناظر بر مرجعیت زنان در فقه امامیه، علی‌اکبر ایزدی فرد و حسین کاویار، فصلنامه علمی راهبرد، شماره ۶۵، زمستان ۱۳۹۱ش. مقاله را اینجا بخوانید.
بررسی سیر تحولات تاریخی حقوق اجتماعی زن در باب قضاوت و مرجعیت در فقه، مجید وزیری و عزیزه نوری شاولد علیایی، فصلنامه انتقادی-فکری کتاب نقد، شماره ۵۹ و ۶۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش. مقاله را اینجا بخوانید.
جنسیت و مرجعیت، مهدی امین، مجله حوراء، شماره ۳۴، سال ۱۳۸۸ش. مقاله را اینجا بخوانید.
اجتهاد و مرجعیت زنان از منظر دین، فاطمه علائی رحمانی، فصلنامه علمی -پژوهشی مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، شماره ۱، بهار ۱۳۸۲ش. مقاله را اینجا بخوانید. این مقاله در نشریه یاد (فصلنامه بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی)، شماره ۷۵، بهار ۱۳۸۴ش نیز منتشر شده است. مقاله این نشریه را اینجا بخوانید.
جلوه‌های اجتهاد زن در فقه شیعه، زهره صفاتی، گلستان قرآن، شماره ۳۰، آبان ۱۳۷۹ش. مقاله را اینجا بخوانید.
اجتهاد زن، محمدابراهیم جناتی، مجله کیهان فرهنگی، شماره ۱۰۴، آذر ۱۳۷۲ش. مقاله را اینجا بخوانید.
زن و مرجعیت، محمدحسن نجفی، فصلنامه علمی-پژوهشی فقه، پیش‌شماره ۱، بهمن ۱۳۷۲ش. مقاله را اینجا بخوانید.

عربی

تمكين المرأة من الفتوى وتأثيره على الأمن الفكري: رؤية فقهية معاصرة، أميرة عبدالناصر أحمد صالح، در مجله کلية الدراسات الإسلامية والعربية للبنات بکفر الشيخ، شماره ۸، ۲۰۲۴م. مقاله را اینجا بخوانید.
المرأة والإفتاء، يمينة شودار، ارائه‌شده در اولین کنفرانس علمی بین‌المللی زنان در استانبول، ۹ تا ۱۲ مارس ۲۰۲۳م. مقاله را اینجا بخوانید.
اجتهاد المرأة في الفقه الإسلامي، جوزاء بنت بادي بن سعيد العصيمي العتيبي، مجلة العلوم الشرعية واللغة العربية (السعودیة)، شماره ۱۷، ۲۰۲۳م. برای دریافت مقاله اینجا را ببینید.
مكانة المرأة الفلسطينية اﻟﻤﺴﻠﻤﺔ في إصدار الفتاوى، حالة "المجلس الإسلامي للإفتاء -بيت المقدس"، مروة الخطیب، جامعة حیفا الداخل الفلسطینی، ۲۰۱۸م.مقاله را از اینجا بخوانید
ولاية المرأة في الإسلام قراءة في ضوء الفقه الإسلامي، عبدالهادي الفضلي، مجلة المنهاج، شماره ۳۹، ۲۰۱۵م. مقاله را از اینجا بخوانید
تولِّي المرأة لمنصبَي القضاء والمرجعيَّة، محمّد صنقور، من كتاب: مقالات حول حقوق المرأة، ۲۰۰۶م.متن مقاله را از اینجا بخوانید
المرأة ومرجعية الإفتاء ـ دراسة فقهية استدلالية حول شرعية تقليد المرأة، حیدر حب‌الله، مجله الحیاة الطیبة، شماره ۱۸، ۲۰۰۵م. مقاله را اینجا بخوانید. این مقاله در فصل نخست از کتاب دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر نیز درج شده است. برای دیدن این بخش از کتاب اینجا را ببینید.
شرطية الذكورة في المفتي، محمد گیلانی، مجله فقه اهل‌البیت (عربی)، شماره ۵ و ۶، ۱۴۱۸ق. مقاله را اینجا بخوانید.

زبان‌های دیگر

Female Leadership in Shia Islam: Women on the Way from Mujtahid to Marja’ (رهبری زنان در اسلام شیعه: زنان در مسیر از اجتهاد تا مرجعیت)، عاکیف تاحیف، در مجله Societies، شماره ۱۴، ۳ ژانویه ۲۰۲۴م. مقاله را اینجا بخوانید.
Notions of Female Authority in Modern Shi’i Thought (مفاهیم اقتدار زنان در اندیشه مدرن شیعه)، مونا تجلی، در مجله Religions، شماره ۲ (۳)، ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱م. مقاله را اینجا بخوانید.

پایان‌نامه‌ها

فارسی

بررسی تطبیقی مرجعیت دینی زنان در فقه شیعه و اهل سنت: چالش ها و راهکارها، نرگس اله‌پور، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی واحد زاهدان، ۱۴۰۴ش. پاین‌نامه را اینجا ببینید.
بررسی حقوق اجتماعی زن، امامت جماعت و مرجعیت زنان، ابراهیم مشاور، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی واحد اردبیل، ۱۴۰۱ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید.
شرط رجولیت در فقه امامیه و فقه مذاهب اسلامی (در حوزه مرجعیت، ولایت، امام جماعت)،‌ فاطمه گونه‌مقدم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قرآن و حدیث پردیس تهران، ۱۳۹۹ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید.
بررسی ادله مرجعیت دینی زنان در فقه امامیه، محسن رضائی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، جامعة المصطفی العالمیه، مؤسسه زبان و فرهنگ‌شناسی، ۱۳۹۸ش. چکیده را اینجا مطالعه کنید
بررسی صلاحیت مرجعیت زن از نگاه فقه و حقوق اسلامی، زهرا اکبرزاده، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات دانشگاه پیام نور استان تهران، ۱۳۹۲ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید.
بررسی سیر تحولات تاریخی حقوق اجتماعی زن در باب (قضاوت؛ مرجعیت؛ شهادت) در فقه و حقوق موضوعه، عزیزه نوری شاولد علیایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی واحد تهران، ۱۳۹۰ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید.
عدم شرطیت ذکورت در امر قضا و افتاء در فقه و حقوق، سبیکه حسنی خورشیدی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۰ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید.
مرجعیت زن از دیدگاه فقه امامیه، نرجس کریمی، رساله سطح سه حوزه علمیه خواهران، قم، جامعة الزهرا، ۱۳۸۹ش.
عدم اشتراط ذکوریت در مرجعیت و افتای زنان، اعظم سقازاده، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شمال تهران، ۱۳۸۹ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید.
بررسی مستندات فقهی مرجعیت زن در اسلام، فرشته جلیل‌زاده، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور تهران، ۱۳۸۷ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید.
اشتراط ذکوریت در مفتی از دیدگاه مذاهب اسلامی، منورحسین رضوی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی (دانشگاه جامعة المصطفی العالمیة)، ۱۳۸۴ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید..
مرجعیت و قضاوت زن از دیدگاه فقه امامیه، فهیمه نیک‌آیین‌نوروزی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی لاهیجان، ۱۳۸۲ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید.
قضاوت و مرجعیت زن در مذاهب خمسه، معصومه کاظمی سنگدلی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات فلسفه و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران، ۱۳۷۸-۱۳۷۹ش. پایان‌نامه را اینجا ببینید.

زبان‌های دیگر

Women Issuing Fatwas: Female Islamic Scholars and Community-Based Authority in Java, Indonesia (زنان فتوادهنده: علمای زن اسلامی و مرجعیت مبتنی بر جامعه در جاوه، اندونزی)، نور اسما، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه ملی سنگاپور، ژانویه ۲۰۲۳م. پایان‌نامه را اینجا ببینید.

منابع دیگر

فارسی

اجتهاد بانوان: ضرورتی عینی در منظومه فکری رهبری، گفت‌و‌گوی زهره صفاتی با شبکه اجتهاد، ۱۷ دی ۱۴۰۴ش. متن گفت‌و‌گو را اینجا بخوانید.
تفکیک میان شئون ولایی و غیر ولائی مرجع تقلید در مسئله مرجعیت زنان، ارائه مهدی سجادی‌امین در نشست علمی پژوهشگاه فقه معاصر، ۶ آبان ۱۴۰۴ش. متن این نشست علمی را اینجا بخوانید.
آیت‌الله جواد حبیبی‌تبار: آیات و روایات ممنوعیت مرجعیت زنان را ثابت نمی‌کنند، جواد حبیبی‌تبار، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، ۱۹ دی ۱۴۰۳ش. متن گفت‌وگو را اینجا بخوانید.
طیف سنی حوزه و متدینین برای پذیرش مرجعیت زنان آماده نیستند، سیدمجتبی نورمفیدی، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، ۱۶ دی ۱۴۰۳ش. متن گفت‌و‌گو را اینجا بخوانید.
زنان می‌توانند فتوا بدهند ولی ولایت ندارند، مهدی سجادی‌امین، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، ۱۱ دی ۱۴۰۳ش، متن گفت‌و‌گو را اینجا بخوانید.
آیا اجازه داریم از زنان مجتهد تقلید کنیم، یادداشت خدیجه هاشمی، پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ۵ دی ۱۴۰۳ش. متن یادداشت را اینجا بخوانید.
زنان هم می‌توانند مرجع تقلید شوند، گفت‌و‌گوی محسن غرویان با روزنامه ایران، ۲ دی ۱۴۰۳ش. متن گفت‌و‌گو را اینجا بخوانید.
تقلید از مجتهدان زن در مسائل بانوان و حفظ کرامت انسانی زنان در جامعه، سید محمد غروی، مصاحبه با خبرگزاری بین‌المللی قرآن، ۱ دی ۱۴۰۳ش. متن گفت‌و‌گو را اینجا بخوانید.
نگاهی نو به مرجعیت دینی زنان، یادداشت سید مهدی رفیع‌پور، در روزنامه فرهیختگان، ۲۸ آذر ۱۴۰۳ش. متن یادداشت را اینجا بخوانید.
"زنان، افتاء و مرجعیت" نقد و بررسی شد، نشست علمی ترویجی نقد و تحلیل کتاب "زنان، افتاء و مرجعیت" منتشر شده در سایت شبکه اجتهاد، ۶ آذر ۱۴۰۳ش. متن نشست را اینجا بخوانید.
زن می‌تواند فتوا دهد ولی شأن ولایی ندارد/ لزوم تفکیک بین افتاء و مرجعیت، مهدی سجادی امین، نشست ترویجی "نقد کتاب زنان، افتاء و مرجعیت" منتشرشده در خبرگزاری ایکنا، ۲۱ اسفند ۱۴۰۱ش. متن نشست را اینجا بخوانید.
بررسی ادله فقهی منع مرجعیت زنان، سید ضیاء مرتضوی، مصاحبه با پایگاه تحلیلی دین‌‌پژوهی، ۱۵ دی ۱۳۹۹ش. متن گفت‌وگو را اینجا بخوانید.
بررسی شرطیت بلوغ/شروط مفتی/اجتهاد و تقلید، محمدتقی شهیدی، تقریرات درس خارج اصول ۹۸-۹۹ در سایت پایگاه اطلاع‌رسانی استاد شهیدی‌پور، ۱۳ مهر ۱۳۹۸ش. متن درس را اینجا بخوانید.
آیت‌الله جناتی: دلیلی بر عدم جواز مرجعیت زنان وجود ندارد، مصاحبه با سایت دین‌آنلاین. متن مصاحبه را اینجا بخوانید.
صلاحیت افتاء و مرجعیت زنان، مهدی سجادی امین، مصاحبه با پژوهشکده زن و خانواده، ۳۱ تیر ۱۳۹۸ش. متن مصاحبه را اینجا بخوانید.
چرا زن نمی‌تواند مرجع تقلید شود؟، پاسخ استفتاء لطف‌الله صافی گلپایگانی، منتشرشده در پرتال انهار، ۱۵ شهریور ۱۳۹۳ش. متن سؤال و پاسخ به آن را اینجا بخوانید.
اجتهاد و تقلید، مجمدجواد فاضل لنکرانی، متن درس خارج فقه در پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی، ۸، ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۳ش. متن جلسه ۶۲ را اینجا ببینید. متن جلسه ۶۳ را اینجا ببینید. متن جلسه ۶۴ را اینجا ببینید. متن جلسه ۶۵ را اینجا ببینید. متن جلسه ۶۶ را اینجا ببینید.

عربی

المرجعیّة و القضاء/مرجعیة النساء و قضاءهنّ /الأصل في المقام و أقوال الفقهاء، محسن فقیهی، درس خارج اصول استاد فقیهی در سایت مدرسه فقاهت، ۱۴۴۷ق. متن درس را اینجا بخوانید.
تولِّي المرأة لمنصبَي القضاء والمرجعيَّة، محمد صنقور، برگرفته از کتاب مقالات حول حقوق المرأة تألیف محمد صنقور، در سایت مرکز الهدی للدراسات الاسلامیة، ۱۲ صفر ۱۴۲۷ق. این نوشتار را اینجا بخوانید.
المرأة والفتوى، نورة خالد السعد، در روزنامه الریاض، ۹ شعبان ۱۴۲۶ق. این یادداشت را اینجا ببینید.
الكلام في شرائط المرجعية، مصطفی اشرفی شاهرودی، درس خارج اصول استاد اشرفی در سایت مدرسه فقاهت، ۳۰ دی ۱۳۹۱ش. متن درس را اینجا بخوانید.
المرأة و الاجتهاد، عمار الطائي، یادداشت اینترنتی در سایت منتدی الکفیل، تارخی درج ۲۰۱۰م، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش.مقاله را از اینجا بخوایند
العلماء: المرأة الفقيهة تغني النساء المستفتيات عن الرجال، احمد عبدالعلیم، روزنامه المدینة، ۳ ژوئن ۲۰۱۰م. این یادداشت را اینجا ببینید.
المرأة والإفتاء، گفتگوی تلویزیونی با عایشه الغبشاوی و أمینة ابوبکر و نرجس احمد عمر، در سایت الجزیره، ۲۴ فوریه ۲۰۰۳م. این گفت‌و‌گو را اینجا ببینید.
المرأة والدور القيادي، حسن صفار، یادداشت اینترنتی، سایت شیخ حسن صفار، تاریخ درج ۲۰۰۱م، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش. برای دیدن یادداشت اینجا را ببینید.
هل يصح للمرأة أن تكون مرجعاً للتقليد؟، یادداشت فقهی یحیی محمد، در وبگاه فهم الدین، این یادداشت را اینجا ببینید.
قضايا المرأة في الاجتهاد الإسلامي المعاصر في حوار مع سماحة السيد محمد حسين فضل الله، محمد تهامی، مصاحبه در سایت الکلمة، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش. مصاحبه را از اینجا بخوانید
جواز تقليد المرأة في المعارف الدينية، سلسله درس‌های خارج فقه سید کمال حیدری، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله سید کمال حیدری. لینک صفحات را اینجا ببینید.
مرجعية المرأة في الاسلام، الشیخ حسین الانصاری، یادداشت اینترنتی در سایت عرفان، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش. یادداشت را از اینجا بخوانید
هل يصح للمرأة أن تكون مرجعاً للتقليد؟، السید حسین الهاشمی، یادداشت اینترنتی در سایت رافد، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش.متن یادداشت را از اینجا بخوانید

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{منابع مطالعاتی|}}[[تقلید از زنان]] از مباحث نوپدید در فقه معاصر است که به امکان تصدی مقام افتاء و مرجعیت تقلید زنانِ مجتهد می‌پردازد. با فرض تحقق اجتهاد مطلق و سایر شرایط، محور اصلی نزاع، اثبات یا نفیِ اشتراط ذکورت به‌عنوان شرط مستقل در مرجعیت است. این مسئله بیش از آن‌که مبتنی بر نصّ خاص باشد، به تحلیل ادله عام، بررسی اجماع، و تفکیک مفاهیم افتاء، قضاوت و ولایت بازمی‌گردد.
+{{منابع مطالعاتی|}}[[تقلید از زنان|'''تقلید از زنان''']]، از مباحث نوپدید در فقه معاصر است که به امکان تصدی مقام افتاء و مرجعیت تقلید زنانِ مجتهد می‌پردازد. با فرض تحقق اجتهاد مطلق و سایر شرایط، محور اصلی نزاع، اثبات یا نفیِ اشتراط ذکورت به‌عنوان شرط مستقل در مرجعیت است. این مسئله بیش از آن‌که مبتنی بر نصّ خاص باشد، به تحلیل ادله عام، بررسی اجماع، و تفکیک مفاهیم افتاء، قضاوت و ولایت بازمی‌گردد.
 در این مسئله دو دیدگاه اصلی وجود دارد. دیدگاه مشهور فقیهان، ذکورت را از شرایط مرجع تقلید می‌داند؛ چنان‌که در توضیح المسائل مراجع تقلید، مردبودن از شرایط مرجع تقلید ذکر شده است. در مقابل، برخی فقیهان معاصر با تأکید بر اطلاقات ادله رجوع جاهل به عالم معتقدند، دلیلی خاص بر منع مرجعیت زنان وجود ندارد و در صورت تحقق عدالت و اعلمیت، اصل عدم اشتراط جنسیت جاری می‌شود.
@@ خط ۱۱: / خط ۱۱: @@
 #مرجعیت زن در ترازوی نقد، زهرا اکبرزاده، تهران، بی‌جا، تهران، فردیس، ۱۳۹۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95b24071.pdf صفحه‌های ابتدایی کتاب در سایت خانه کتاب].
 #اجتهاد و مرجعیت زنان در اسلام، زیبا رودی، مشهد، صد و ده، ۱۳۹۴ش.
+#زن و مسایل قضایی و سیاسی، شهید مطهری، صدرا، ۱۳۹۱ش. در این کتاب، مسئله مرجعیت زنان در بخش دوم آن بررسی شده است. [https://lib.eshia.ir/11041/1/6 متن کامل کتاب را اینجا مطالعه کنید.] همچنین برای دریافت [https://noorlib.ir/book/view/64546?viewType=pdf فایل پی‌دی‌اف اینجا را ببینید].
 === عربی ===
-#مشروعية إفتاء المرأة بين الفقه الإسلامي والواقع المعاصر، منال إبراهيم العنجري، کویت، بی‌نا، ۲۰۱۱م.
+#مشروعية إفتاء المرأة بين الفقه الإسلامي والواقع المعاصر، منال ابراهیم العنجری، کویت، بی‌نا، ۲۰۱۱م.
+#سند العروة الوثقى، كتاب الإجتهاد و التقليد، محمد سند، تهران، دار الكوخ‌، ۱۳۹۴ش. در این اثر مسئله مرجعیت زنان در جلد دوم از صفحه ۳۲ تا صفحه ۲۰۹ بررسی شده است. [https://lib.eshia.ir/10646/2/32 متن کتاب را اینجا مطالعه کنید.] همچنین برای دریافت [https://noorlib.ir/book/view/38717?volumeNumber=2&pageNumber=32&viewType=pdf فایل پی‌دی‌اف اینجا را ببینید].
 == مقاله‌ها ==
 === فارسی ===
-# مرجعیت تقلید زنان در فقه اسلامی، عابدین مؤمنی و عابده ادبی فیروزجاه، نشریه علمی فقه و مبانی حقوقی اسلامی، دوره ۵۸، شماره ۱، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2310438 مقاله را اینجا بخوانید].
+# فتوا و مرجعیت زن و نقش بنای عقلاء بر آن از دیدگاه فقهای امامیه، مهری آقاجانی و اکرم صفیری، نهمین همایش بین المللی مطالعات دینی، علوم انسانی در جهان اسلام، شهریور ۱۴۰۴ش. [https://dl.openaccess.ir/o/fconf9/fconf9-01170088_2_250125105659.pdf مقاله را اینجا بخوانید.]
+# مرجعیت تقلید زنان در فقه اسلامی، عابدین مؤمنی و عابده ادبی فیروزجاه، نشریه علمی فقه و مبانی حقوقی اسلامی، دوره ۵۸، شماره ۱، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش. [https://jjfil.ut.ac.ir/article_103816_0edb342bbb49abfcce65982b2aff3a7d.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
 # رجولیت در مرجعیت بر اساس قرآن و روایات،‌ فاطمه گونه‌مقدم و حسام‌الدین ربانی، در مجله حدیث و اندیشه، شماره ۳۳، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش. [https://hadithvaandisheh.qhu.ac.ir/article_13395_c548780b34357a33ae46ecfc131f897b.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
 # تحلیل و بررسی ادله عدم مشروعیت قضاوت و مرجعیت زن، سیدعزیزالله موسوی و محمد حجتی، در مجموعه مقالات همایش بین‌المللی بازخوانی آثار علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی ایران، ۱۴۰۰ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1794686 مقاله را اینجا بخوانید].
-# تحلیل و ارزیابی ادله فقهای امامیه درباره مرجعیت زنان با تأکید بر دیدگاه‌های آیت‌الله خامنه‌ای(حفظه‌الله)، فرشته ساسانی و عبدالله میراحمدی، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، دوره ۸، شماره۲، شماره پیاپی ۱۹، تیر ۱۳۹۹ش. [https://journals.miu.ac.ir/article_4214_6cfebe147cfbb5dcbeef564edb3bd55b.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
+# تحلیل و ارزیابی ادله فقهای امامیه درباره مرجعیت زنان با تأکید بر دیدگاه‌های آیت‌الله خامنه‌ای(حفظه‌الله)، فرشته ساسانی و عبدالله میراحمدی، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، دوره ۸، شماره۲، شماره پیاپی ۱۹، تیر ۱۳۹۹ش. [https://journals.miu.ac.ir/article_4214.html مقاله را اینجا بخوانید].
-# بررسی و تحلیل مرجعیت زنان در فتاوای عالمان دینی، محمدحسن نجفی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1622019 مقاله را اینجا بخوانید].
+# بررسی و تحلیل مرجعیت زنان در فتاوای عالمان دینی، محمدحسن نجفی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. [https://journals.dte.ir/article_69043_7f9e92edcb0275124c5d2fce6587ded9.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
-# فراگشتی در امکان مرجعیت زنان، سید سعید شرف‌الدین طباطبایی و سید حجت طباطبایی، نشریه علمی فقه حقوق و علوم جزا، شماره ۱۰، زمستان ۱۳۹۷ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1874154 مقاله را اینجا بخوانید].
+# فراگشتی در امکان مرجعیت زنان، سید سعید شرف‌الدین طباطبایی و سید حجت طباطبایی، نشریه علمی فقه حقوق و علوم جزا، شماره ۱۰، زمستان ۱۳۹۷ش. [https://joce.ir/afile/3-26-2019_11-22-49_.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
-# مرجعیت زنان (بررسی جواز و عدم جواز مرجع تقلید‌شدن زنان)، علی شیرخانی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1622021 مقاله را اینجا بخوانید].
+# مرجعیت زنان (بررسی جواز و عدم جواز مرجع تقلید‌شدن زنان)، علی شیرخانی، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، دوره ۳۵، شماره ۱۸۰، زمستان ۱۳۹۷ش. [https://kms.bou.ac.ir/wp-content/uploads/2020/11/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D9%88-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9-%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%D9%86.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
-# زن و مرجعیت تقلید از منظر فقه امامیه، زین‌العابدین نجفی کرسامی، فصلنامه علمی-پژوهشی شیعه‌شناسی، شماره ۶۰، زمستان ۱۳۹۶ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1439019 مقاله را اینجا بخوانید].
+# نقش جنسیت در افتاء و مرجعیت، مهدی سجادی امین، فصلنامه تحلیلی-انتقادی حوزه، شماره پنجم تابستان و پاییز ۱۳۹۷ش. [https://journals.dte.ir/article_69044_495a2463823b0804e0403e6ee49b9fd7.pdf مقاله را اینجا مطالعه بخوانید.]
+# زن و مرجعیت تقلید از منظر فقه امامیه، زین‌العابدین نجفی کرسامی، فصلنامه علمی-پژوهشی شیعه‌شناسی، شماره ۶۰، زمستان ۱۳۹۶ش. [https://www.shiitestudies.com/article_34507_55ad99b84c3aaccd084b169df2893207.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
 # تقلید از مجتهد زن، [[محمد محمدی قائنی|محمد قائنی]]، دوفصلنامه تخصصی فقه و اجتهاد، شماره ۶، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1687834 بخش اول مقاله را اینجا بخوانید] و [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1726115 بخش دوم مقاله را اینجا بخوانید].
-# واکاوی ادله ناظر بر مرجعیت زنان در فقه امامیه، علی‌اکبر ایزدی فرد و حسین کاویار، فصلنامه علمی راهبرد، شماره ۶۵، زمستان ۱۳۹۱ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/963169 مقاله را اینجا بخوانید].
+# واکاوی ادله ناظر بر مرجعیت زنان در فقه امامیه، علی‌اکبر ایزدی فرد و حسین کاویار، فصلنامه علمی راهبرد، شماره ۶۵، زمستان ۱۳۹۱ش. [https://rahbord.csr.ir/article_124462_90b87f94f0c1fcad467038989cfa3eda.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
-# بررسی سیر تحولات تاریخی حقوق اجتماعی زن در باب قضاوت و مرجعیت در فقه، مجید وزیری و عزیزه نوری شاولد علیایی، فصلنامه انتقادی-فکری کتاب نقد، شماره ۵۹ و ۶۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/929426 مقاله را اینجا بخوانید].
+# بررسی سیر تحولات تاریخی حقوق اجتماعی زن در باب قضاوت و مرجعیت در فقه، مجید وزیری و عزیزه نوری شاولد علیایی، فصلنامه انتقادی-فکری کتاب نقد، شماره ۵۹ و ۶۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۰ش. [https://naghd.iict.ac.ir/article_712505_599b85efda93aa3e711f08ad8313a56d.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
-# اجتهاد و مرجعیت زنان از منظر دین، فاطمه علائی رحمانی، فصلنامه علمی -پژوهشی مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، شماره ۱، بهار ۱۳۸۲ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/91416 مقاله را اینجا بخوانید]. این مقاله در نشریه یاد (فصلنامه بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی)، شماره ۷۵، بهار ۱۳۸۴ش نیز منتشر شده است. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349586 مقاله این نشریه را اینجا بخوانید].
+# جنسیت و مرجعیت، مهدی امین، مجله حوراء، شماره ۳۴، سال ۱۳۸۸ش. [https://wfrc.ac.ir/_files/files/publications/pdf/70_howra-sh34.pdf مقاله را اینجا بخوانید.]
+# اجتهاد و مرجعیت زنان از منظر دین، فاطمه علائی رحمانی، فصلنامه علمی -پژوهشی مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، شماره ۱، بهار ۱۳۸۲ش. [https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_1236_59e788d91222bf3e115f22846724e7dd.pdf مقاله را اینجا بخوانید]. این مقاله در نشریه یاد (فصلنامه بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی)، شماره ۷۵، بهار ۱۳۸۴ش نیز منتشر شده است. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349586 مقاله این نشریه را اینجا بخوانید].
 # جلوه‌های اجتهاد زن در فقه شیعه، زهره صفاتی، گلستان قرآن، شماره ۳۰، آبان ۱۳۷۹ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/56331 مقاله را اینجا بخوانید].
-# اجتهاد زن، محمدابراهیم جناتی، مجله کیهان فرهنگی، شماره ۱۰۴، آذر ۱۳۷۲ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/15862 مقاله را اینجا بخوانید].
+# اجتهاد زن، [[محمدابراهیم جناتی]]، مجله کیهان فرهنگی، شماره ۱۰۴، آذر ۱۳۷۲ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/15862 مقاله را اینجا بخوانید].
-# زن و مرجعیت زن، محمدحسن نجفی، فصلنامه علمی-پژوهشی فقه، پیش‌شماره ۱، بهمن ۱۳۷۲ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/27293 مقاله را اینجا بخوانید].
+# زن و مرجعیت، محمدحسن نجفی، فصلنامه علمی-پژوهشی فقه، پیش‌شماره ۱، بهمن ۱۳۷۲ش. [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/27293 مقاله را اینجا بخوانید].
 === عربی ===
 # تمكين المرأة من الفتوى وتأثيره على الأمن الفكري: رؤية فقهية معاصرة، أميرة عبدالناصر أحمد صالح، در مجله کلية الدراسات الإسلامية والعربية للبنات بکفر الشيخ، شماره ۸، ۲۰۲۴م. [https://journals.ekb.eg/article_459290_1da732f91edbe5018cb9653ce000b810.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
-#المرأة و الافتاء، يمينة شودار، ارائه‌شده در اولین کنفرانس علمی بین‌المللی زنان در استانبول، ۹ تا ۱۲ مارس ۲۰۲۳م. [https://dspace.univ-eloued.dz/server/api/core/bitstreams/cde78dec-c5b6-4138-8175-dbc2c8306fbb/content مقاله را اینجا بخوانید].
+#المرأة والإفتاء، يمينة شودار، ارائه‌شده در اولین کنفرانس علمی بین‌المللی زنان در استانبول، ۹ تا ۱۲ مارس ۲۰۲۳م. [https://dspace.univ-eloued.dz/server/api/core/bitstreams/cde78dec-c5b6-4138-8175-dbc2c8306fbb/content مقاله را اینجا بخوانید].
-#اجتهاد المرأة في الفقه الإسلامي، جوزاء بنت بادي بن سعيد العصيمي العتيبي، مجلة العلوم الشرعية واللغة العربية (السعودیة)، شماره ۱۷، ۲۰۲۳م.
+#اجتهاد المرأة في الفقه الإسلامي، جوزاء بنت بادي بن سعيد العصيمي العتيبي، مجلة العلوم الشرعية واللغة العربية (السعودیة)، شماره ۱۷، ۲۰۲۳م. [https://search.mandumah.com/Record/1475524 برای دریافت مقاله اینجا را ببینید].
 #مكانة المرأة الفلسطينية اﻟﻤﺴﻠﻤﺔ في إصدار الفتاوى، حالة "المجلس الإسلامي للإفتاء -بيت المقدس"، مروة الخطیب، جامعة حیفا الداخل الفلسطینی، ۲۰۱۸م.[https://www.academia.edu/37822270/%D9%85%D9%83%D8%A7%D9%86%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9_%D9%81%D9%8A_%D8%A5%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA%D8%A7%D9%88%D9%89_%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A_%D9%84%D9%84%D8%A5%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1_%D8%A8%D9%8A%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3_ مقاله را از اینجا بخوانید]
-#ولاية المرأة في الإسلام قراءة في ضوء الفقه الإسلامي، عبدالهادي الفضلي، مجلة المنهاج، شماره ۳۹، ۲۰۱۵م.[https://www.iicss.iq/?id=25&sid=216 مقاله را از اینجا بخوانید]
+#ولاية المرأة في الإسلام قراءة في ضوء الفقه الإسلامي، عبدالهادي الفضلي، مجلة المنهاج، شماره ۳۹، ۲۰۱۵م. [https://www.iicss.iq/?id=25&sid=216 مقاله را از اینجا بخوانید]
 #تولِّي المرأة لمنصبَي القضاء والمرجعيَّة، محمّد صنقور، من كتاب: مقالات حول حقوق المرأة، ۲۰۰۶م.[https://www.alhodacenter.com/article/2452 متن مقاله را از اینجا بخوانید]
-#المرأة ومرجعية الإفتاء ـ دراسة فقهية استدلالية حول شرعية تقليد المرأة، حیدر حب‌الله، مجله الحیاة الطیبة، شماره ۱۸، ۲۰۰۵م. این مقاله در فصل نخست از کتاب دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر نیز درج شده است. [https://alh.journals.miu.ac.ir/article_3114_b953300abc4e2910ea1c923f759ebf91.pdf مقاله را اینجا بخوانید].
+#المرأة ومرجعية الإفتاء ـ دراسة فقهية استدلالية حول شرعية تقليد المرأة، حیدر حب‌الله، مجله الحیاة الطیبة، شماره ۱۸، ۲۰۰۵م. [https://alh.journals.miu.ac.ir/article_3114_b953300abc4e2910ea1c923f759ebf91.pdf مقاله را اینجا بخوانید]. این مقاله در فصل نخست از کتاب دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر نیز درج شده است. [https://noorlib.ir/book/view/25039/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1?pageNumber=201&viewType=html برای دیدن این بخش از کتاب اینجا را ببینید].
+#شرطية الذكورة في المفتي، محمد گیلانی، مجله فقه اهل‌البیت (عربی)، شماره ۵ و ۶، ۱۴۱۸ق. [https://lib.eshia.ir/10243/5/151 مقاله را اینجا بخوانید].
 === زبان‌های دیگر ===
 # Female Leadership in Shia Islam: Women on the Way from Mujtahid to Marja’ (رهبری زنان در اسلام شیعه: زنان در مسیر از اجتهاد تا مرجعیت)، عاکیف تاحیف، در مجله Societies، شماره ۱۴، ۳ ژانویه ۲۰۲۴م. [https://ideas.repec.org/a/gam/jsoctx/v14y2024i1p2-d1312437.html مقاله را اینجا بخوانید].
@@ خط ۵۰: / خط ۵۶: @@
 # بررسی حقوق اجتماعی زن، امامت جماعت و مرجعیت زنان، ابراهیم مشاور، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی واحد اردبیل، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/939d241858d090cf3f90dc82a8488e01 پایان‌نامه را اینجا ببینید.]
 # شرط رجولیت در فقه امامیه و فقه مذاهب اسلامی (در حوزه مرجعیت، ولایت، امام جماعت)،‌ فاطمه گونه‌مقدم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قرآن و حدیث پردیس تهران، ۱۳۹۹ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/ab1d7a15d0400fb018e3dc32ffa96076 پایان‌نامه را اینجا ببینید.]
+# بررسی ادله مرجعیت دینی زنان در فقه امامیه، محسن رضائی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، جامعة المصطفی العالمیه، مؤسسه زبان و فرهنگ‌شناسی، ۱۳۹۸ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/818071f3faae99b5fa56af34e973e83a چکیده را اینجا مطالعه کنید]
 # بررسی صلاحیت مرجعیت زن از نگاه فقه و حقوق اسلامی، زهرا اکبرزاده، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده الهیات دانشگاه پیام نور استان تهران، ۱۳۹۲ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/search?keywords=%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA%20%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%AA%20%D8%B2%D9%86%20%D8%A7%D8%B2%20%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D9%81%D9%82%D9%87%20%D9%88%20%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%20%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&basicscope=1 پایان‌نامه را اینجا ببینید.]
 # بررسی سیر تحولات تاریخی حقوق اجتماعی زن در باب (قضاوت؛ مرجعیت؛ شهادت) در فقه و حقوق موضوعه، عزیزه نوری شاولد علیایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی واحد تهران، ۱۳۹۰ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir//#/articles/2b48c5a909e497c7f0482cb8458ad692 پایان‌نامه را اینجا ببینید.]
@@ خط ۶۷: / خط ۷۴: @@
 # اجتهاد بانوان: ضرورتی عینی در منظومه فکری رهبری، گفت‌و‌گوی زهره صفاتی با شبکه اجتهاد، ۱۷ دی ۱۴۰۴ش. [http://ijtihadnet.ir/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9/ متن گفت‌و‌گو را اینجا بخوانید.]
 # تفکیک میان شئون ولایی و غیر ولائی مرجع تقلید در مسئله مرجعیت زنان، ارائه مهدی سجادی‌امین در نشست علمی پژوهشگاه فقه معاصر، ۶ آبان ۱۴۰۴ش. [https://riicj.com/news/7472/ متن این نشست علمی را اینجا بخوانید.]
+# آیت‌الله جواد حبیبی‌تبار: آیات و روایات ممنوعیت مرجعیت زنان را ثابت نمی‌کنند، جواد حبیبی‌تبار، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، ۱۹ دی ۱۴۰۳ش. [https://www.wfsa.ir/907/%D8%A2%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C/ متن گفت‌وگو را اینجا بخوانید.]
 # طیف سنی حوزه و متدینین برای پذیرش مرجعیت زنان آماده نیستند، سیدمجتبی نورمفیدی، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، ۱۶ دی ۱۴۰۳ش. [https://iqna.ir/fa/news/4257538 متن گفت‌و‌گو را اینجا بخوانید.]
 # زنان می‌توانند فتوا بدهند ولی ولایت ندارند، مهدی سجادی‌امین، مصاحبه با خبرگزاری ایکنا، ۱۱ دی ۱۴۰۳ش، [https://iqna.ir/fa/news/4256674 متن گفت‌و‌گو را اینجا بخوانید.]
@@ خط ۷۳: / خط ۸۱: @@
 # تقلید از مجتهدان زن در مسائل بانوان و حفظ کرامت انسانی زنان در جامعه، سید محمد غروی، مصاحبه با خبرگزاری بین‌المللی قرآن، ۱ دی ۱۴۰۳ش. [https://iqna.ir/fa/news/4255227/ متن گفت‌و‌گو را اینجا بخوانید.]
 # نگاهی نو به مرجعیت دینی زنان، یادداشت سید مهدی رفیع‌پور، در روزنامه فرهیختگان، ۲۸ آذر ۱۴۰۳ش. [https://farhikhtegandaily.com/news/199142 متن یادداشت را اینجا بخوانید.]
+# "زنان، افتاء و مرجعیت" نقد و بررسی شد، نشست علمی ترویجی نقد و تحلیل کتاب "زنان، افتاء و مرجعیت" منتشر شده در سایت شبکه اجتهاد، ۶ آذر ۱۴۰۳ش. [https://ijtihadnet.ir/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%D8%AF/ متن نشست را اینجا بخوانید.]
+# زن می‌تواند فتوا دهد ولی شأن ولایی ندارد/ لزوم تفکیک بین افتاء و مرجعیت، مهدی سجادی امین، نشست ترویجی "نقد کتاب زنان، افتاء و مرجعیت" منتشرشده در خبرگزاری ایکنا، ۲۱ اسفند ۱۴۰۱ش. [https://www.shahrekhabar.com/news/16786048801162 متن نشست را اینجا بخوانید.]
+# بررسی ادله فقهی منع مرجعیت زنان، سید ضیاء مرتضوی، مصاحبه با پایگاه تحلیلی دین‌‌پژوهی، ۱۵ دی ۱۳۹۹ش. [https://hawzah.net/fa/Discussion/View/76936/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%AF%D9%84%D9%87_%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C_%D9%85%D9%86%D8%B9_%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 متن گفت‌وگو را اینجا بخوانید.]
+# بررسی شرطیت بلوغ/شروط مفتی/اجتهاد و تقلید، محمدتقی شهیدی، تقریرات درس خارج اصول ۹۸-۹۹ در سایت پایگاه اطلاع‌رسانی استاد شهیدی‌پور، ۱۳ مهر ۱۳۹۸ش. [https://shahidipoor.ir/%d8%ac%d9%84%d8%b3%d9%87-14-%d8%b4%d9%86%d8%a8%d9%87-98-07-13-%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b7-%d9%85%d9%81%d8%aa%db%8c/?_post_id=1115#_Toc21175333 متن درس را اینجا بخوانید.]
+# آیت‌الله جناتی: دلیلی بر عدم جواز مرجعیت زنان وجود ندارد، مصاحبه با سایت دین‌آنلاین. [https://www.dinonline.com/24369 متن مصاحبه را اینجا بخوانید.]
+# صلاحیت افتاء و مرجعیت زنان، مهدی سجادی امین، مصاحبه با پژوهشکده زن و خانواده، ۳۱ تیر ۱۳۹۸ش. [https://wfrc.ac.ir/fa/cont/1227/%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 متن مصاحبه را اینجا بخوانید.]
 # چرا زن نمی‌تواند مرجع تقلید شود؟، پاسخ استفتاء لطف‌الله صافی گلپایگانی، منتشرشده در پرتال انهار، ۱۵ شهریور ۱۳۹۳ش. [https://portal.anhar.ir/node/15704#gsc.tab=0 متن سؤال و پاسخ به آن را اینجا بخوانید.]
-# المرأة والدور القيادي، حسن صفار، یادداشت اینترنتی، سایت شیخ حسن صفار، تاریخ درج ۲۰۰۱م، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش.
+# اجتهاد و تقلید، [[مجمدجواد فاضل لنکرانی]]، متن درس خارج فقه در پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی، ۸، ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۳ش. [http://fazellankarani.com/persian/lessons/1459 متن جلسه ۶۲ را اینجا ببینید]. [http://fazellankarani.com/persian/lessons/1460 متن جلسه ۶۳ را اینجا ببینید]. [http://fazellankarani.com/persian/lessons/1461 متن جلسه ۶۴ را اینجا ببینید]. [http://fazellankarani.com/persian/lessons/1462 متن جلسه ۶۵ را اینجا ببینید]. [http://fazellankarani.com/persian/lessons/1463 متن جلسه ۶۶ را اینجا ببینید].
 === عربی ===
+# المرجعیّة و القضاء/مرجعیة النساء و قضاءهنّ /الأصل في المقام و أقوال الفقهاء، محسن فقیهی، درس خارج اصول استاد فقیهی در سایت مدرسه فقاهت، ۱۴۴۷ق. [https://eshia.ir/feqh/archive/text/faqihi/feqh_Ar/46/470407/Default.htm متن درس را اینجا بخوانید].
 # تولِّي المرأة لمنصبَي القضاء والمرجعيَّة، محمد صنقور، برگرفته از کتاب مقالات حول حقوق المرأة تألیف محمد صنقور، در سایت مرکز الهدی للدراسات الاسلامیة، ۱۲ صفر ۱۴۲۷ق. [https://www.alhodacenter.com/article/2452?utm_source=chatgpt.com این نوشتار را اینجا بخوانید.]
 # المرأة والفتوى، نورة خالد السعد، در روزنامه الریاض، ۹ شعبان ۱۴۲۶ق. [https://www.alriyadh.com/93549 این یادداشت را اینجا ببینید.]
-# المرأة و الاجتهاد، عمارالطائي، یادداشت اینترنتی در سایت منتدی الکفیل، تارخی درج ۲۰۱۰م، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش.[https://forums.alkafeel.net/node/26743 مقاله را از اینجا بخوایند]
+# الكلام في شرائط المرجعية، مصطفی اشرفی شاهرودی، درس خارج اصول استاد اشرفی در سایت مدرسه فقاهت، ۳۰ دی ۱۳۹۱ش. [https://eshia.ir/Feqh/Archive/text/ashrafi/osool/91/911030/=%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%B7%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%A9/ متن درس را اینجا بخوانید.]
+# المرأة و الاجتهاد، عمار الطائي، یادداشت اینترنتی در سایت منتدی الکفیل، تارخی درج ۲۰۱۰م، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش.[https://forums.alkafeel.net/node/26743 مقاله را از اینجا بخوایند]
 # العلماء: المرأة الفقيهة تغني النساء المستفتيات عن الرجال، احمد عبدالعلیم، روزنامه المدینة، ۳ ژوئن ۲۰۱۰م. [https://www.al-madina.com/article/17057 این یادداشت را اینجا ببینید.]
 # المرأة والإفتاء، گفتگوی تلویزیونی با عایشه الغبشاوی و أمینة ابوبکر و نرجس احمد عمر، در سایت الجزیره، ۲۴ فوریه ۲۰۰۳م. [https://www.aljazeera.net/video/forwomenalone/2004/6/4/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1 این گفت‌و‌گو را اینجا ببینید.]
-# هل یصح للمرأة أن تکون مرجعاً للتقلید؟، یادداشت فقهی یحیی محمد، در وبگاه فهم الدین، [https://www.fahmaldin.net/index.php?id=331 این یادداشت را اینجا ببینید.]
+# المرأة والدور القيادي، حسن صفار، یادداشت اینترنتی، سایت شیخ حسن صفار، تاریخ درج ۲۰۰۱م، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش. [https://www.saffar.me/?act=artc&id=762 برای دیدن یادداشت اینجا را ببینید].
+# هل يصح للمرأة أن تكون مرجعاً للتقليد؟، یادداشت فقهی یحیی محمد، در وبگاه فهم الدین، [https://www.fahmaldin.net/index.php?id=331 این یادداشت را اینجا ببینید.]
 # قضايا المرأة في الاجتهاد الإسلامي المعاصر في حوار مع سماحة السيد محمد حسين فضل الله، محمد تهامی، مصاحبه در سایت الکلمة، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش. [https://kalema.net/home/article/view/584 مصاحبه را از اینجا بخوانید]
 # جواز تقليد المرأة في المعارف الدينية، سلسله درس‌های خارج فقه سید کمال حیدری، در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله سید کمال حیدری. [https://alhaydari.com/ar/category/articles/%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d8%af%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d8%ae%d8%a7%d8%b1%d8%ac-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87/%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%a9-%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b5/%d8%ac%d9%88%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%82%d9%84%d9%8a%d8%af-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%b1%d8%a3%d8%a9-%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b5/ لینک صفحات را اینجا ببینید.]
-# مرجعية المرأة في الاسلام، الشیخ حسین الانصاری، یادداشت اینترنتی در سایت عرفان، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش.[https://erfan.ir/arabic/88749.html یادداشت را از اینجا بخوانید]
+# مرجعية المرأة في الاسلام، الشیخ حسین الانصاری، یادداشت اینترنتی در سایت عرفان، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش. [https://erfan.ir/arabic/88749.html یادداشت را از اینجا بخوانید]
 # هل يصح للمرأة أن تكون مرجعاً للتقليد؟، السید حسین الهاشمی، یادداشت اینترنتی در سایت رافد، تاریخ بازدید ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش.[https://rafed.net/reyhana/article/129550 متن یادداشت را از اینجا بخوانید]
+[[رده:مدخل‌های ۱۴۰۴]]