فقه خانواده: تفاوت میان نسخهها
| خط ۵۷: | خط ۵۷: | ||
=== اعتبار شکلهای جدید عقد نکاح === | === اعتبار شکلهای جدید عقد نکاح === | ||
پدیدههای نوظهوری مانند [[ازدواج سپید]] و [[عقد آریایی]] نمونهای از | پدیدههای نوظهوری مانند [[ازدواج سپید]] و [[عقد آریایی]] نمونهای از تأملات فقه درباره هنجارهای فرهنگی جدید دانسته شده است. مثلا یک دیدگاه آن است که اگر این عقد آریایی واجد ارکان اساسی نکاح (مانند ایجاب و قبول و دلالت عقد بر دوام) باشد، با استناد به عمومات صحت عقود (مانند اوفوا بالعقود) و نقد دیدگاه توقیفیبودن الفاظ نکاح، صحیح و معتبر است.<ref>محمدزاده و اجتهادی، «جایگاه عقد آریایی در نظام فقه خانواده اسلامی»، ص۱۶۲-۱۸۲.</ref> | ||
=== مسئولیتپذیری در شرایط اختیار بالاضطرار === | === مسئولیتپذیری در شرایط اختیار بالاضطرار === | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۳: | ||
=== بازاندیشی در مباحبودن کودکهمسری === | === بازاندیشی در مباحبودن کودکهمسری === | ||
هرچند در نگاه رایج | هرچند در نگاه رایج فقهی، [[کودک همسری|ازدواج با صغیره]] (دختر نابالغ) مباح است؛<ref>علامه حلی، منتهی المطلب، ج۲، ص۲۶۹؛ قطب راوندی، فقه القرآن، ج۲، ص۱۵۱-۱۵۲.</ref> اما در دیدگاههای معاصر این اباحه مورد تأمل قرار گرفته است. [[مرتضی مطهری]] یکی از شرایط ازدواج را «رُشد» میداند و معتقد است رشد، یک کمال روحی و بهمعنای درک هدف و ارزش ازدواج و برخورداری از قدرت تشخیص و اراده مستقل و شایستگی اداره سرمایههای مادی و معنوی زندگی است.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، ص۱۰۲-۱۰۴.</ref> [[ناصر مکارم شیرازی]] نیز معتقد است، ازدواج در صورتى جايز است كه دختر رشد جسمانى كافى براى ازدواج داشته باشد؛ ازاینرو، اگر كارشناسان بهطور خاص يا بهطور عام تأييد كنند كه دختری، يا عموم دختران منطقهای، در سنی مشخص، رشد جسمانى كافى براى ازدواج را ندارند، ازدواج در آن سنّ حرام است.<ref>مکارم شیرازی، احکام بانوان، ص۲۰۵-۲۰۶.</ref> | ||
== شخصیتها و آثار == | == شخصیتها و آثار == | ||
برخی از شخصیتهایی که در حوزه فقه خانواده دیدگاهها و آثار تأثیرگذاری دارند، عبارتاند از: | برخی از شخصیتهایی که در حوزه فقه خانواده دیدگاهها و آثار تأثیرگذاری دارند، عبارتاند از: | ||
* [[یوسف صانعی]] از مراجع تقلید، در شمار فقیهانی محسوب میشود که به مسائل فقه خانواده اهتمام داشته و دیدگاههای نوینی در این خصوص ارائه داده است؛ دیدگاههایی مانند حرمت و بطلان | * [[یوسف صانعی]] از مراجع تقلید، در شمار فقیهانی محسوب میشود که به مسائل فقه خانواده اهتمام داشته و دیدگاههای نوینی در این خصوص ارائه داده است؛ دیدگاههایی مانند حرمت و بطلان ازدواج مجدد در فرض عدم رضایت زوجه، جواز [[خروج زن از خانه|خروج زن از خانه بدون نیاز به اجازه همسر]]، [[قیومیت مادر|قیومیّت قهری مادر]] پس از پدر نسبت به فرزند، و [[محرمیت فرزندخوانده|محرمیّت فرزندخوانده]]. | ||
* [[مهدی مهریزی]] تحقیقات فقهی زیادی در حوزه زنان و خانواده به رشته تحریر درآورده است. از مهمترین آنها میتوان به [[شخصیت و حقوق زن در اسلام (کتاب)|کتاب شخصیت و حقوق زن در اسلام]] اشاره کرد که به مسائل متعددی از نظام خانواده، مانند ریاست خانواده، خروج از منزل، [[تنبیه بدنى زوجه]]، تمکین جنسى، [[کودک همسری|نکاح صغیره]] و [[چند همسری|تعدد زوجات]] پرداخته و در مواردی دیدگاههای نوینی ارائه کرده است. از دیگر آثار او میتوان به [[قرآن و مسئله زن (کتاب)|قرآن و مسئله زن]] و نیز [[نواندیشی دینی و مسئله زن (کتاب)|نواندیشی دینی و مسئله زن]] اشاره کرد. | * [[مهدی مهریزی]] تحقیقات فقهی زیادی در حوزه زنان و خانواده به رشته تحریر درآورده است. از مهمترین آنها میتوان به [[شخصیت و حقوق زن در اسلام (کتاب)|کتاب شخصیت و حقوق زن در اسلام]] اشاره کرد که به مسائل متعددی از نظام خانواده، مانند ریاست خانواده، خروج از منزل، [[تنبیه بدنى زوجه]]، تمکین جنسى، [[کودک همسری|نکاح صغیره]] و [[چند همسری|تعدد زوجات]] پرداخته و در مواردی دیدگاههای نوینی ارائه کرده است. از دیگر آثار او میتوان به [[قرآن و مسئله زن (کتاب)|قرآن و مسئله زن]] و نیز [[نواندیشی دینی و مسئله زن (کتاب)|نواندیشی دینی و مسئله زن]] اشاره کرد. | ||
* [[سیدضیاء مرتضوی]] در آثار مختلفی به بررسی فقهی مسائل زنان و خانواده پرداخته است. وی در [[پژوهشهای فقهی در مسائل زنان و خانواده (کتاب)|کتاب پژوهشهای فقهی در مسائل زنان و خانواده]] ضمن بررسی برخی احکام فقهی خانواده، با طرح مفاهیمی نظیر [[کرامت انسانی]]، عدالت و توازن میان حقوق و تکالیف، تلاش کرده راهکارهایی برای مواجهه با تحولات اجتماعی ارائه دهد. | * [[سیدضیاء مرتضوی]] در آثار مختلفی به بررسی فقهی مسائل زنان و خانواده پرداخته است. وی در [[پژوهشهای فقهی در مسائل زنان و خانواده (کتاب)|کتاب پژوهشهای فقهی در مسائل زنان و خانواده]] ضمن بررسی برخی احکام فقهی خانواده، با طرح مفاهیمی نظیر [[کرامت انسانی]]، عدالت و توازن میان حقوق و تکالیف، تلاش کرده راهکارهایی برای مواجهه با تحولات اجتماعی ارائه دهد. | ||
* [[فرجالله هدایتنیا]] مقالات متعددی در حوزه فقه خانواده نگاشته است. وی در اثر سه جلدیِ [[فلسفه حقوق خانواده (کتاب)|فلسفه حقوق خانواده]] زوایای مختلفی از این موضوع را کاویده است، مسائلی مانند شروط ضمن عقد، کودک همسری، نفقه و طلاق. او ساختار سنتی فقه خانواده را ناکارآمد میداند، زیرا ابواب آن پراکنده است و به مناسبات خانواده با دولت توجه نشده است.<ref>هدایتنیا، «طراحی ساختار جامع فقه خانواده»، ص۵۵-۶۱.</ref> او ریشه این ضعف را در فردمحوری فقه سنتی و فاصله تاریخی فقها از عرصه حکمرانی تحلیل میکند.<ref>هدایتنیا، «طراحی ساختار جامع فقه خانواده»، ص۶۱-۶۴.</ref> | * [[فرجالله هدایتنیا]] مقالات متعددی در حوزه فقه خانواده نگاشته است. وی در اثر سه جلدیِ [[فلسفه حقوق خانواده (کتاب)|فلسفه حقوق خانواده]] زوایای مختلفی از این موضوع را کاویده است، مسائلی مانند شروط ضمن عقد، کودک همسری، [[نفقه]] و [[طلاق]]. او ساختار سنتی فقه خانواده را ناکارآمد میداند، زیرا ابواب آن پراکنده است و به مناسبات خانواده با دولت توجه نشده است.<ref>هدایتنیا، «طراحی ساختار جامع فقه خانواده»، ص۵۵-۶۱.</ref> او ریشه این ضعف را در فردمحوری فقه سنتی و فاصله تاریخی فقها از عرصه حکمرانی تحلیل میکند.<ref>هدایتنیا، «طراحی ساختار جامع فقه خانواده»، ص۶۱-۶۴.</ref> | ||
* [[ناصر قرباننیا]] آثار متعددی در حوزه مسائل زنان و خانواده دارد. او به موضوعاتی نظیر اصل مودت و رحمت میان همسران از منظر قرآن، قاعده معاشرت به معروف میان همسران، حق تصدی مناصب عمومی از سوی | * [[ناصر قرباننیا]] آثار متعددی در حوزه مسائل زنان و خانواده دارد. او به موضوعاتی نظیر اصل مودت و رحمت میان همسران از منظر قرآن، قاعده معاشرت به معروف میان همسران، [[مناصب سیاسی زنان|حق تصدی مناصب عمومی از سوی زنان]]، و بازاندیشی در تصویر [[ریاست مرد بر خانواده]] پرداخته است. | ||
=== آثار === | === آثار === | ||
برخی از منابع مطالعاتی فقه خانواده که به زبان فارسی منتشر شده به شرح زیر است: | برخی از منابع مطالعاتی فقه خانواده که به زبان فارسی منتشر شده به شرح زیر است: | ||
* [[فقه نظام جامع خانواده (کتاب)|فقه نظام جامع خانواده]]: تقریرات درس خارج فقه [[ | * [[فقه نظام جامع خانواده (کتاب)|فقه نظام جامع خانواده]]: تقریرات درس خارج فقه [[سید منذر حکیم]]، نوشته محمدرضا میرزاییراوندی، محمدامین محمدیزاده و علی زمزم؛ | ||
* [[بررسی تطبیقی حقوق خانواده (کتاب)|بررسی تطبیقی حقوق خانواده]]، نوشته [[ابوالقاسم گرجی]] و همکاران؛ | * [[بررسی تطبیقی حقوق خانواده (کتاب)|بررسی تطبیقی حقوق خانواده]]، نوشته [[ابوالقاسم گرجی]] و همکاران؛ | ||
* [[فقه و حقوق تأسیس خانواده (کتاب)|فقه و حقوق تأسیس خانواده]]، نوشته جواد حبیبیتبار؛ | * [[فقه و حقوق تأسیس خانواده (کتاب)|فقه و حقوق تأسیس خانواده]]، نوشته جواد حبیبیتبار؛ | ||
* [[فقه و حقوق اداره خانواده (کتاب)|فقه و حقوق اداره خانواده]]، نوشته جواد حبیبیتبار و | * [[فقه و حقوق اداره خانواده (کتاب)|فقه و حقوق اداره خانواده]]، نوشته جواد حبیبیتبار و سید موسی موسوی؛ | ||
* [[فقه خانواده (کتاب)|فقه خانواده]]، نوشته علیاصغر الهامینیا؛ | * [[فقه خانواده (کتاب)|فقه خانواده]]، نوشته علیاصغر الهامینیا؛ | ||
* [[نگاهی نو به حقوق خانواده در اسلام: خواستگاری، دوران نامزدی، نکاح و طلاق (کتاب)|نگاهی نو به حقوق خانواده در اسلام: خواستگاری، دوران نامزدی، نکاح و طلاق]]، نوشته | * [[نگاهی نو به حقوق خانواده در اسلام: خواستگاری، دوران نامزدی، نکاح و طلاق (کتاب)|نگاهی نو به حقوق خانواده در اسلام: خواستگاری، دوران نامزدی، نکاح و طلاق]]، نوشته سید مختار موسوی؛ | ||
* [[فقه خانواده، طلاق (کتاب)|فقه خانواده، طلاق]] و نیز [[فقه خانواده، نکاح (کتاب)|فقه خانواده، نکاح]]، نوشته زهرا فهرستی. | * [[فقه خانواده، طلاق (کتاب)|فقه خانواده، طلاق]] و نیز [[فقه خانواده، نکاح (کتاب)|فقه خانواده، نکاح]]، نوشته زهرا فهرستی. | ||