فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۳۴ سوره نساء: تفاوت میان نسخه‌ها

Mahjoor60 (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
Salehi (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
{{نگارش}}
{{نگارش}}
آیه ۳۴ سوره نساء که از مهم‌ترین آیات مرتبط با حقوق زن و مرد در خانواده است، به سه موضوع کلیدی می‌پردازد: [[قوامیت مردان]] (سرپرست و مدیر خانواده)، وظایف متقابل زوجین (مانند پرداخت [[نفقه]] توسط مرد و حفظ اسرار و شأن خانواده توسط زن)، و راهکارهای مواجهه با زن ناشزه (موعظه، ترک بستر، و در نهایت تنبیه خفیف با رعایت عدالت و پرهیز از خشونت).
مفهوم «قوامیت» و «[[تنبیه بدنی زن]]» از بخش‌های پر چالش آیه است. برخی مفسران قوامیت را به معنای ولایت و سلطه مرد دانسته‌اند، در حالی که گروهی آن را حمایت و خدمت‌رسانی تفسیر کرده‌اند. درباره گستره آن نیز اختلاف نظر است: علامه طباطبایی قائل به عمومیت قوامیت نوع مردان بر زنان (و در نتیجه اختصاص مناصبی چون نبوت، قضاوت و حکومت به مردان) است، اما بسیاری از فقها و مفسران معاصر، قوامیت را محدود به روابط زناشویی و خانواده می‌دانند، به‌ویژه با توجه به قید «انفاق» که نقش اقتصادی مرد را برجسته می‌کند. در مسئله تنبیه بدنی نیز بیشتر فقهای سنتی آن را با شرایط سخت‌گیرانه (تنبیه بسیار خفیف، بدون کبودی و شکستگی) مجاز شمرده‌اند، اما برخی فقهای معاصر آن را مربوط به عصر نزول و نسخ شده یا منحصر به شرایط بحرانی خاص می‌دانند و اجرای آن را منوط به حکم حاکم شرع می‌کنند.
آیه ۳۴ سوره نساء،‌ کاربردهای گسترده‌ای در استنباطات فقهی در ابواب مختلف فقهی پیدا کرده است؛ ازجمله درباره [[مناصب سیاسی زنان]]، بسیاری از فقها با استناد به این آیه، تمام مناصب ولایی (مانند رهبری، قضاوت و ریاست قوا) را مختص مردان می‌دانند. در مقابل، محققانی مانند [[مرتضی مطهری|مطهری]] و [[محمدمهدی شمس‌الدین|شمس‌الدین]] با تأکید بر اختصاص آیه به امور خانواده، این تعمیم را نادرست می‌خوانند. در [[قضاوت زنان]] نیز مشهور فقها، واژه قوامیت در آیه را از دلائل عدم جواز قضاوت زنان دانسته‌اند؛ درحالی که برخی فقها و پژوهشگران با استناد به سیاق آیه، قضاوت را خارج از موضوع قوامیت می‌دانند. در مسئله [[تقلید از زنان]]، یکی از دلائل عدم جواز مرجعیت زنان این آیه شمرده شده است؛ در حالی که برخی معتقدند افتای زن از باب رجوع به متخصص است، نه ولایت که با این آیه نفی شود. در [[وکالت]] و نمایندگی مجلس، برخی با استناد به آیه زنان را فاقد اهلیت می‌دانند، که توسط دیگران این استدلال رد شده است. همچنین در [[حق باروری]] و اذن زوجه از زوج، برخی فقها با تکیه بر قوامیت، حق فرزندآوری را مختص شوهر و بسیاری از امور را منوط به اذن او دانسته‌اند، در حالی که محققان معاصر با استناد به اصل آزادی و قاعده معاشرت به معروف، این نگاه را نقد کرده‌اند. در نهایت، کاهش طلاق نیز یکی از نتایج متصور بر پذیرش ریاست مرد در خانواده ذکر شده است.
== بیان حقوق متقابل زن و مرد در خانواده ==
== بیان حقوق متقابل زن و مرد در خانواده ==
آیه ۳۴ سوره نساء از مهم‌ترین و چالشی‌ترین آیات مرتبط با حقوق زن و مرد در خانواده دانسته شده است.<ref>نکونام و همکاران، «سیر تاریخی آراء مفسران پیرامون مفهوم قوّامون»، ص۲۰۰؛ دانش، «آیۀ ۳۴ سورۀ نساء: تفسیر تطبیقی فضل الرحمن و خامنه‌ای»، ص۲.</ref> به گفته مفسران در این آیه به سه مطلب مهم در ارتباط با مسائل خانواده پرداخته شده است: یک؛ تبیین [[قوامیت مردان بر زنان|نقش مرد در ریاست بر زنان]]<ref name=":0">طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۶۷.</ref> و مدیریت امور خانواده،<ref name=":1">مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۳۶۹؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۱۱۷.</ref> دوم؛ وظایف متقابل زن و شوهر نسبت به همدیگر مانند پرداخت [[نفقه]] و حفظ اسرار و شأن خانواده<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۶۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۳۷۰؛ مغنیه، الکاشف، ج۲، ص۳۱۶-۳۱۷.</ref> و سوم؛ راهکارهایی برای مواجهه با نافرمانی همسر با ترتیبی از موعظه، ترک بستر و در نهایت [[تنبیه بدنی زن|تنبیه خفیف]] با قید رعایت عدالت و پرهیز از خشونت جهت حفظ خانواده از فروپاشی.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۳۴۵؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۳۷۳- ۳۷۴؛ مصطفوی‌فرد و ایماندار، «رویکرد اندیشوران شیعه به مفهوم قوامیت مرد در آیه ۳۴ سوره نسا»، ص۸۲.</ref>
آیه ۳۴ سوره نساء از مهم‌ترین و چالشی‌ترین آیات مرتبط با حقوق زن و مرد در خانواده دانسته شده است.<ref>نکونام و همکاران، «سیر تاریخی آراء مفسران پیرامون مفهوم قوّامون»، ص۲۰۰؛ دانش، «آیۀ ۳۴ سورۀ نساء: تفسیر تطبیقی فضل الرحمن و خامنه‌ای»، ص۲.</ref> به گفته مفسران در این آیه به سه مطلب مهم در ارتباط با مسائل خانواده پرداخته شده است: یک؛ تبیین [[قوامیت مردان بر زنان|نقش مرد در ریاست بر زنان]]<ref name=":0">طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۶۷.</ref> و مدیریت امور خانواده،<ref name=":1">مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۳۶۹؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ج۴، ص۱۱۷.</ref> دوم؛ وظایف متقابل زن و شوهر نسبت به همدیگر مانند پرداخت [[نفقه]] و حفظ اسرار و شأن خانواده<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۶۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۳۷۰؛ مغنیه، الکاشف، ج۲، ص۳۱۶-۳۱۷.</ref> و سوم؛ راهکارهایی برای مواجهه با نافرمانی همسر با ترتیبی از موعظه، ترک بستر و در نهایت [[تنبیه بدنی زن|تنبیه خفیف]] با قید رعایت عدالت و پرهیز از خشونت جهت حفظ خانواده از فروپاشی.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۴، ص۳۴۵؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۳۷۳- ۳۷۴؛ مصطفوی‌فرد و ایماندار، «رویکرد اندیشوران شیعه به مفهوم قوامیت مرد در آیه ۳۴ سوره نسا»، ص۸۲.</ref>