رؤیت هلال با چشم مسلح: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
'''رؤیت هلال با چشم مسلح''' از مسائل نوظهور و پرچالش فقه معاصر است که با پیشرفت تکنولوژی و پدیدار شدن ابزارهای جدید رصد، همچون تلسکوپ، مطرح شده است. در سده اخیر، فقیهان با این پرسش مواجه شدهاند که آیا رؤیت با چشم مسلح نیز همچون رویت عادی معتبر است یا نه. پاسخ مشهور فقهای معاصر تا به امروز به این پرسش منفی بوده است. ایشان به ادلهای همچون عدم اطلاق رؤیت و انصراف آن به رؤیت عادی، عدم صدق هلال در زمان رؤیت با تلسکوپ، محال بودن تخییر بین اقل و اکثر، و تنافی با عمل مسلمانان در صدر اسلام استناد کردهاند. در مقابل، برخی پژوهشگران و مجتهدان معاصر با استناد به اطلاق رؤیت در روایات، و وحدت ملاک به دنبال اثبات اعتبار رؤیت با ابزار جدید بودهاند. برخی از فقهای معاصر اهلسنت نیز رؤیت هلال با چشم مسلح را از راههای اثبات هلال برشمردهاند. | '''رؤیت هلال با چشم مسلح''' از مسائل نوظهور و پرچالش فقه معاصر است که با پیشرفت تکنولوژی و پدیدار شدن ابزارهای جدید رصد، همچون تلسکوپ، مطرح شده است. در سده اخیر، فقیهان با این پرسش مواجه شدهاند که آیا رؤیت با چشم مسلح نیز همچون رویت عادی معتبر است یا نه. پاسخ مشهور فقهای معاصر تا به امروز به این پرسش منفی بوده است. ایشان به ادلهای همچون عدم اطلاق رؤیت و انصراف آن به رؤیت عادی، عدم صدق هلال در زمان رؤیت با تلسکوپ، محال بودن تخییر بین اقل و اکثر، و تنافی با عمل مسلمانان در صدر اسلام استناد کردهاند. در مقابل، برخی پژوهشگران و مجتهدان معاصر با استناد به اطلاق رؤیت در روایات، و وحدت ملاک به دنبال اثبات اعتبار رؤیت با ابزار جدید بودهاند. برخی از فقهای معاصر اهلسنت نیز رؤیت هلال با چشم مسلح را از راههای اثبات هلال برشمردهاند. | ||
==تبیین مسئله و اهمیت آن == | ==تبیین مسئله و اهمیت آن == | ||
رؤیت هلال با چشم | رؤیت هلال با چشم مسلح، معنای دیدن هلال ماه با ابزار و آلات جدید مثل دوربین و فرابین (تلسکوپ)، از مسائل پرچالش، اثرگذار و نوظهور در فقه معاصر است. از آنجا که در فقه اسلامی ظرف زمانی بسیاری از تکالیف و وظایف مسلمانان، مانند روزه و حج، بر اساس ماههای قمری است، تشخیص ابتدا، انتها و روزهای ماههای قمری اهمیت بسزایی دارد. تشخیص روز اول ماه رمضان، عید فطر، روز عرفه، روز عید قربان، شبهای قدر و دیگر مناسبتهای اسلامی با این موضوع گره خورده است. | ||
از صدر اسلام، رؤیت مستقیم و حسی هلال بدون استفاده از ابزار و آلات اصلیترین راه تشخیص آغاز ماه قمری بوده است، اما با پدیدآمدن وسایل جدید، مثل تلسکوپ، و امکان رؤیت دقیقتر ماه این بحث مطرح شده است که آیا از نظر فقهی، اثبات حلول ماه قمری و هلال آن با ابزار جدید، که از آن به چشم مسلح تعبیر میشود، امکانپذیر است یا نه. ابتدا پاسخ فقها به این پرسش منفی بود، اما با گذر زمان و بحثهایی که درباره آن صورت گرفت برخی از فقهای معاصر به اعتبار رؤیت هلال با چشم مسلح فتوا دادند. با توجه به اینکه رؤیت هلال با چشم مسلح ممکن است گاه یک شب زودتر از رؤیت با چشم عادی محقق شود، تفاوت دو دیدگاه اهمیت بیشتری مییابد. از سوی دیگر، در صورت استفاده از ابزار مدرن، موانع و مشکلاتی مثل اختلاف شاهدان رؤیت هلال وجود ندارد. | از صدر اسلام، رؤیت مستقیم و حسی هلال بدون استفاده از ابزار و آلات اصلیترین راه تشخیص آغاز ماه قمری بوده است، اما با پدیدآمدن وسایل جدید، مثل تلسکوپ، و امکان رؤیت دقیقتر ماه این بحث مطرح شده است که آیا از نظر فقهی، اثبات حلول ماه قمری و هلال آن با ابزار جدید، که از آن به چشم مسلح تعبیر میشود، امکانپذیر است یا نه. ابتدا پاسخ فقها به این پرسش منفی بود، اما با گذر زمان و بحثهایی که درباره آن صورت گرفت برخی از فقهای معاصر به اعتبار رؤیت هلال با چشم مسلح فتوا دادند. با توجه به اینکه رؤیت هلال با چشم مسلح ممکن است گاه یک شب زودتر از رؤیت با چشم عادی محقق شود، تفاوت دو دیدگاه اهمیت بیشتری مییابد. از سوی دیگر، در صورت استفاده از ابزار مدرن، موانع و مشکلاتی مثل اختلاف شاهدان رؤیت هلال وجود ندارد. | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
===پیشینه و دیدگاهها === | ===پیشینه و دیدگاهها === | ||
در تاریخ | در تاریخ فقه، تا پیش از سده اخیر، رؤیت حسی و بدون ابزار هلال در کنار گذشتن سی روز از ماه و حکم حاکم اصلیترین معیار شرعی حلول ماه قمری بوده است.<ref>صدوق، المقنع، ص ۱۸۲ و مفید، المقنعه، ص ۲۹۵ و طوسی، المبسوط، ج ۱، ۲۶۷ و محقق حلی، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج ۱ ص ۱۸۰ و علامه حلی، تذکره الفقها، ج ۶، ص ۱۱۷.</ref> از آنجا که در گذشته وجود ابزار بهکلی منتفی بوده است، نمیتوان قدما را مخالف این نظریه قلمداد کرد. | ||
نخستین رد این بحث در بین فقها را میتوان در پاسخ منفی [[محمدحسین غروی نائینی|محمدحسین نائینی]] (۱۳۱۵ش) به استفتایی در این زمینه یافت.<ref>نائینی، الفتاوی، ج۱، ص۳۵۲.</ref> پس از او [[سید محمدباقر صدر]](۱۳۵۸ش)،<ref>صدر، الفتاوی الواضحه وفقا لمذهب اهل البیت، ص۶۲۳.</ref> [[سید روحالله موسوی خمینی|امام خمینی]](۱۳۶۸ش)،<ref>خمینی، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۳۹.</ref> [[سید ابوالقاسم خویی]](۱۳۷۱ش)،<ref>خویی، موسوعة الامام الخویی، ج۲۲، ص۱۲۳.</ref> و مشهور مراجع و فقهای معاصر شیعه نیز رؤیت هلال با چشم مسلح را بهصراحت نفی کردهاند.<ref>تبریزی، صراط النجاه، ج۳، ص۱۱۹ و وحید خراسانی، رساله توضیح المسائل، ص۳۳۲، و زنجانی، کتاب الصوم، ص۲۱۴ و سیستانی، [https://fa.shafaqna.com/news/948952/ استفتاء از آیت الله سیستانی].</ref> | نخستین رد این بحث در بین فقها را میتوان در پاسخ منفی [[محمدحسین غروی نائینی|محمدحسین نائینی]] (۱۳۱۵ش) به استفتایی در این زمینه یافت.<ref>نائینی، الفتاوی، ج۱، ص۳۵۲.</ref> پس از او [[سید محمدباقر صدر]](۱۳۵۸ش)،<ref>صدر، الفتاوی الواضحه وفقا لمذهب اهل البیت، ص۶۲۳.</ref> [[سید روحالله موسوی خمینی|امام خمینی]](۱۳۶۸ش)،<ref>خمینی، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۳۹.</ref> [[سید ابوالقاسم خویی]](۱۳۷۱ش)،<ref>خویی، موسوعة الامام الخویی، ج۲۲، ص۱۲۳.</ref> و مشهور مراجع و فقهای معاصر شیعه نیز رؤیت هلال با چشم مسلح را بهصراحت نفی کردهاند.<ref>تبریزی، صراط النجاه، ج۳، ص۱۱۹ و وحید خراسانی، رساله توضیح المسائل، ص۳۳۲، و زنجانی، کتاب الصوم، ص۲۱۴ و سیستانی، [https://fa.shafaqna.com/news/948952/ استفتاء از آیت الله سیستانی].</ref> | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
===روایت علی بن جعفر=== | ===روایت علی بن جعفر=== | ||
در روایتی به نقل از علی بن جعفر از امام کاظم(ع)، رؤیت شخص تیزبین برای خود او معتبر دانسته شده است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۲۶۰، باب ۴.</ref> گویا نخستین بار ابوالقاسم خزعلی به این روایت استدلال کرده است.<ref>خزعلی، حول رؤیة الهلال، ص۱۱۳۱.</ref> هاشمی شاهرودی نیز از این حدیث اعتبار رؤیت غیر متعارف را استنباط کرده | در روایتی به نقل از علی بن جعفر از امام کاظم(ع)، رؤیت شخص تیزبین برای خود او معتبر دانسته شده است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۲۶۰، باب ۴.</ref> گویا نخستین بار [[ابوالقاسم خزعلی]] به این روایت استدلال کرده است.<ref>خزعلی، حول رؤیة الهلال، ص۱۱۳۱.</ref> هاشمی شاهرودی نیز از این حدیث اعتبار رؤیت غیر متعارف را استنباط کرده است،<ref>هاشمی شاهرودی، ثبوت الشهر برؤیة الهلال فی بلد آخر، ص۶۴.</ref> اما [[محمدتقی شهیدیپور|محمدتقی شهیدی]]، از اساتید حوزه علمیه قم، معتقد است این روایت علاوه بر آنکه معارض دارد، نسبت به رؤیت با چشم مسلح اطلاق ندارد.<ref>شهیدی، قرائة نقدیة لادلة القول باعتبار الاجهزة الحدیثة فی رؤیة الهلال، ص۱۳.</ref> [[محمد سروش محلاتی]]، محقق و استاد حوزه علمیه، نیز این روایت را درباره رؤیت فرد تیزبین، که خود مصداقی از رؤیت با چشم عادی است، معتبر میداند و به علت تفاوت فاحش آن با رؤیت چشم مسلح معتقد است نمیتوان آن دو را با هم قیاس کرد.<ref>سروش محلاتی، تولد ماه یا رؤیت هلال؟، ص۸۱.</ref> | ||
===وحدت ملاک=== | ===وحدت ملاک=== | ||
بنا بر دیدگاه [[فاضل صفار]] پژوهشگر فقه و استاد حوزه علمیه نجف، عرف خصوصیتی برای رؤیت با چشم عادی نمیبیند. ملاک این حکم اثبات حلول ماه | بنا بر دیدگاه [[فاضل صفار]]، پژوهشگر فقه و استاد حوزه علمیه نجف، عرف خصوصیتی برای رؤیت با چشم عادی نمیبیند. ملاک این حکم اثبات حلول ماه است، در حالی که فرقی بین رؤیت با چشم عادی و چشم مسلح در حصول این ملاک وجود ندارد.<ref>صفار، رؤیة الهلال بالاجهزة الفلکیة، ص ۲۸.</ref> محمد سروش محلاتی پا را فراتر گذاشته و معتقد است اساساً رؤیت به عنوان مصداقی متعارف برای یقین به ثبوت هلال و دخول ماه جدید مطرح شده و موضوعیت ندارد و روایات هم صرفاً درصدد نفی عمل بر اساس شک بودهاند. طبق استدلال وی، محاسبات قطعی تولد ماه نیز میتواند ماه را از نظر شرعی ثابت کند.<ref>سروش محلاتی، تولد ماه یا رؤیت هلال، ص۶۶.</ref> محمدجواد فاضل لنکرانی نیز ملاک را خروج ماه از تحتالشعاع میداند و برای رؤیت و هلال موضوعیتی قائل نیست.<ref>فاضل لنکرانی، اعتبار ابزار جدید در رؤیت هلال، ص۱۲۶.</ref> | ||
==ادله مخالفان == | ==ادله مخالفان == | ||