محمد محمدی قائنی

نویسنده: حسن اجرایی

محمد محمدی قائینی (زاده ۱۳۴۴ش) استاد درس خارج فقه و اصول فقه در حوزه علمیه قم و نویسنده کتاب المبسوط فی فقه المسائل المعاصره است. وی در نجف و قم به تحصیل و تدریس علوم دینی و حوزوی مشغول بوده است و درس خارج فقه و اصول وی همچنان ادامه دارد. قائینی معتقد است که فقه حداکثری است و همه کارهای اختیاری انسان تابع احکام فقهی است، اما شریعت اسلام فقط به بیان کلیاتی در زمینه‌های مختلف اکتفا کرده است.

نام	محمد محمدی قائینی
عمر	۱۳۴۴ش
جایگاه	استاد درس خارج حوزه علمیه قم
مذهب	شیعه
ملیت	ایران
حوزه تخصصی	فقه و اصول
آثار در فقه معاصر	المبسوط في فقه المسائل المعاصرة: المسائل الطبية
استادان	ابوالقاسم خویی، جواد تبریزی، حسینعلی منتظری

محمدی قائینی ضمن مخالفت با فقه مقاصدی معتقد است اگر عمومات تعلیلی مبنای فقه قرار گیرند، اجتهاد از مسیر صحیح خود خارج خواهد شد. آثار وی با عنوان کلی المبسوط فی فقه المسائل المعاصره درباره موضوعاتی از قبیل مسائل پزشکی، حج و عمره، مسائل معاملات، زکات پول‌های رایج و اشیای نوپیدا را مرکز فقهی ائمه اطهار به زبان عربی و فارسی منتشر کرده است.

زندگی، تحصیل و تدریس

محمد محمدی قائینی در سال ۱۳۴۴ش در نجف متولد شد. وی در درس خارج فقه سید ابوالقاسم خویی و پدر خویش حاضر شد. در سال ۱۳۶۸ش به قم رفت و درس خارج فقه را در جلسات درسی میرزا جواد تبریزی و حسینعلی منتظری پی گرفت. وی عضو هیئت علمی مرکز فقهی ائمه اطهار است.

بنا بر آنچه در سایت مدرسه فقاهت ذکر شده، محمد محمدی قائینی در درس خارج فقه خود درباره مباحثی از قبیل قضا، دیات، قصاص و احکام پزشکی بحث کرده است. درس خارج اصول فقه وی نیز از سال ۱۳۸۵ش در حوزه علمیه قم برقرار بوده است و همچنان ادامه دارد.

وی از اعضای هیئت تحریریه مجله علمی-تخصصی فقه و اجتهاد، وابسته به مرکز فقهی ائمه اطهار و از اعضای هیئت تحریریه فصلنامه دین و قانون، وابسته به مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی است.

نظرات و آرا

فقه حداکثری بدون الگوهای جزئی

به‌ باور قائینی، همه کارهای اختیاری انسان تابع احکام فقهی است و بنابراین فقه حداکثری است، با این حال شریعت اسلام به بیان کلیاتی در زمینه‌های مختلف اکتفا کرده و ارائه الگو را به عقلا واگذاشته است.

مخالفت با فقه مقاصدی

محمد قائینی فقه مقاصدی را اجتهاد در مقابل نص می‌داند و بر آن است که اگر عمومات تعلیلی مبنای فقه قرار گیرند، اجتهاد از مسیر صحیح خود خارج خواهد شد. به باور او، با تغییر شریعت مطابق با وضعیت اجتماعی و بر اساس فقه مقاصدی، به‌مرور فقه و شریعت جدیدی تأسیس خواهد شد و چیزی جز نشانه‌هایی از دین باقی نخواهد ماند.

مولوی بودن احکام

قائینی معتقد است که اصل در احکامِ ذکرشده در روایات، مولوی بودن است، نه تدبیری و حکومتی بودن؛ چراکه ائمه نیز در پاسخ به سؤالات مردم، قضایایی عام صادر می‌کردند و از مردم می‌خواستند که روایات را بنویسند تا به دست دیگران برسد؛ البته وی تدبیری بودن روایات را در صورت وجود قرائن و شواهد می‌پذیرد. قائینی بر آن است که احکام تدبیری پیامبر برای تمام زمان‌ها حجت است؛ چراکه حتی احکام ولایی پیامبر بر تمام امت، چه معاصران و چه متأخران، نافذ خواهد بود. وی این نظر خود را به روایتی از امام صادق(ع) مستند ساخته که در باب حکم ولایی پیامبر(ص) درباره زکات است.

آثار و تألیفات

المبسوط فی فقه المسائل المعاصره عنوان کلی کتاب‌هایی از محمد محمدی قائینی است که بر اساس مباحث مستقل دروس خارج فقه وی انتشار یافته و حاوی مسائل معاصر فقه است؛ از جمله المسائل الطبیه در دو جلد، الحج و العمره در دو جلد، و مسائل المعاملات. از این میان، برخی از مجلدات اثر مذکور به زبان فارسی ترجمه شده یا از ابتدا به زبان فارسی نگاشته شده‌اند، از جمله پژوهشی در مسائل فقه پزشکی و همچنین زکات پول‌های رایج و اشیای نوپیدا.

در بیستمین دوره همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۹۷ش، کتاب المبسوط فی فقه المسائل المعاصره، در گروه فقه و اصول، رتبه شایسته تقدیر را به دست آورد.