جاسوسی (منابع مطالعاتی): تفاوت میان نسخه‌ها

Alikhani (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
Alikhani (بحث | مشارکت‌ها)
 
(۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[جاسوسی]] در فقه اسلامی به معنای به‌دست آوردن پنهانی اطلاعات و اسرار دیگران است و حکم آن با توجه به موضوع، هدف و متعلق آن متفاوت است. اصل اولی در فقه، حرمت تجسس در امور شخصی افراد است و این حکم بر [[آیه ۱۲ سوره حجرات|آیه «وَلَا تَجَسَّسُوا»]] و روایات مربوط به [[حفظ آبرو]] و [[حریم خصوصی|حریم خصوصی مسلمانان]] استوار است. ازاین‌رو، فقیهان تجسس برای آگاهی از زندگی خصوصی یا عیب‌های پنهان افراد را جایز نمی‌دانند. 
{{ambox
|style= background: #FFE4B5
|type=content
|image=[[پرونده:Hoshdar001.png|100px]]
|text= '''هشدار!''' این صفحه از روز [[۲۳]] [[تیر]] [[۱۴۰۵]] در حال '''به‌روزسانی''' است.


جاسوسی، اعم از سنتی و رایانه‌ای، در فقه و حقوق جرم به شمار می‌آید و مرتکب آن، متناسب با نوع و شدت جرم، با مجازات‌های متفاوتی روبه‌رو می‌شود. در منابع فقهی، جاسوس فردی گناهکار و مجرم شناخته شده و در برخی روایات، برای برخی مصادیق آن حکم قتل نیز ذکر شده است. در حقوق ایران نیز جاسوسی در ماده ۵۰۱ قانون مجازات اسلامی و ماده ۲۴ قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح (درباره نظامیان) جرم‌انگاری شده و مجازات آن تعیین شده است.  
{{سخ}}پس از نهایی‌شدن، این برچسب برداشته می‌شود.}}
[[جاسوسی]] به معنای گردآوری، تحصیل یا انتقال پنهانی اطلاعات و اسرار اشخاص، گروه‌ها، سازمان‌ها یا دولت‌ها با هدف دستیابی به منافع یا تحقق اهداف خاص است. این پدیده از دیرباز در روابط میان حکومت‌ها، جنگ‌ها و مناسبات سیاسی وجود داشته و در دوره معاصر، با پیشرفت فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی، دامنه آن به حوزه‌های نظامی، سیاسی، امنیتی، اقتصادی، صنعتی، علمی و سایبری گسترش یافته است. در منابع اسلامی، از این عمل غالباً با واژه «تجسس» یاد شده است. «تجسس» مفهومی عام‌ دارد و جست‌وجوی پنهانی در امور دیگران، از جمله [[حریم خصوصی|حریم خصوصی افراد]]، را نیز دربرمی‌گیرد. این در حالیست که جاسوسی در اصطلاح [[فقه سیاسی]] [[فقه امنیت]] و [[فقه روابط بین‌الملل]]، ناظر به گردآوری و انتقال اطلاعات محرمانه اشخاص، نهادها یا دولت‌ها برای بهره‌برداری سیاسی، نظامی، امنیتی و مانند آن است.


با این حال، در مواردی که حفظ نظام اسلامی، تأمین امنیت جامعه یا دفع خطر از جان و مال مسلمانان بر جمع‌آوری اطلاعات متوقف باشد، حکم تجسس تغییر می‌کند. ازاین‌رو، بسیاری از فقیهان کسب اطلاعات درباره فعالیت‌های دشمن، جاسوسان بیگانه و اقدامات برهم‌زننده امنیت را از مصادیق وظایف حکومت اسلامی دانسته و در صورت وجود [[مصلحت]] مهم، آن را جایز یا حتی واجب شمرده‌اند.
فهرست حاضر به جاسوسی به مفهوم اطلاعاتی و امنیتی آن، به‌ویژه در روابط میان دولت‌ها، حکومت‌ها، گروه‌های متخاصم و جامعه اسلامی، تمرکز دارد. ازاین‌رو، مباحثی مانند حکم جاسوسی برای دشمن یا علیه دشمن، به‌کارگیری جاسوس، مقابله با جاسوسان، جاسوسی در حال جنگ و صلح، جاسوسی اقتصادی و امنیتی، جاسوسی سایبری و سرقت اطلاعات، محور اصلی منابع معرفی‌شده در این فهرست را تشکیل می‌دهند. این تفکیک، قلمرو این فهرست را از مباحث فقهی مربوط به تجسس در [[حریم خصوصی (منابع مطالعاتی)|حریم خصوصی افراد]] متمایز می‌سازد.
 
در منابع فقهی، جاسوس فردی گناهکار و مجرم شناخته شده و در برخی روایات، برای برخی مصادیق آن حکم قتل نیز ذکر شده است. در حقوق ایران نیز جاسوسی در ماده ۵۰۱ قانون مجازات اسلامی و ماده ۲۴ قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح (درباره نظامیان) جرم‌انگاری شده و مجازات آن تعیین شده است. با این حال، در مواردی که حفظ نظام اسلامی، تأمین امنیت جامعه یا دفع خطر از جان و مال مسلمانان بر جمع‌آوری اطلاعات متوقف باشد، حکم تجسس تغییر می‌کند. ازاین‌رو، بسیاری از فقیهان کسب اطلاعات درباره فعالیت‌های دشمن، جاسوسان بیگانه و اقدامات برهم‌زننده امنیت را از مصادیق وظایف حکومت اسلامی دانسته و در صورت وجود [[مصلحت]] مهم، آن را جایز یا حتی واجب شمرده‌اند.  


==کتاب‌ها==
==کتاب‌ها==
خط ۲۵: خط ۳۲:
# مبانی فقهی جاسوسی و ضدجاسوسی، نجم‌الدین طبسی، قم، برگ فردوس: مرکز فقهی ائمه اطهار‏‫، ۱۳۹۳ش.‬ [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d9%85%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d9%88-%d8%b6%d8%af%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# مبانی فقهی جاسوسی و ضدجاسوسی، نجم‌الدین طبسی، قم، برگ فردوس: مرکز فقهی ائمه اطهار‏‫، ۱۳۹۳ش.‬ [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d9%85%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%d9%82%d9%87%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d9%88-%d8%b6%d8%af%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# جرایم علیه امنیت حقوق کیفری اختصاصی تطبیقی: مطالعه تطبیقی جرایم جاسوسی، تبانی، محاربه و تروریسم در حقوق کیفری ایران و فرانسه، تهران، میزان، ۱۳۹۳ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99509909.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا بخوانید.]
# جرایم علیه امنیت حقوق کیفری اختصاصی تطبیقی: مطالعه تطبیقی جرایم جاسوسی، تبانی، محاربه و تروریسم در حقوق کیفری ایران و فرانسه، تهران، میزان، ۱۳۹۳ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/99/99509909.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا بخوانید.]
# حقیقت تجسس و آسیبهای آن در آیینه شریعت مقدسه، مولف سجاد امیدی، قم، بنشاسته، ‏‫۱۳۹۲ش.‬ [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%ad%d9%82%db%8c%d9%82%d8%aa-%d8%aa%d8%ac%d8%b3%d8%b3-%d9%88-%d8%a2%d8%b3%db%8c%d8%a8%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a2%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%a2%db%8c%db%8c%d9%86%d9%87-%d8%b4%d8%b1%db%8c%d8%b9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# اطلاعات و حفاظت اطلاعات در سیره نبوی و علوی، مولف حسین ملائی، تهران، انتشارات آدینده‏‫، ۱۳۹۲ش.‮ [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%a7%d8%b7%d9%84%d8%a7%d8%b9%d8%a7%d8%aa-%d9%88-%d8%ad%d9%81%d8%a7%d8%b8%d8%aa-%d8%a7%d8%b7%d9%84%d8%a7%d8%b9%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%b3%db%8c%d8%b1%d9%87-%d9%86%d8%a8%d9%88%db%8c-%d9%88-%d8%b9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# اطلاعات و حفاظت اطلاعات در سیره نبوی و علوی، مولف حسین ملائی، تهران، انتشارات آدینده‏‫، ۱۳۹۲ش.‮ [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d8%a7%d8%b7%d9%84%d8%a7%d8%b9%d8%a7%d8%aa-%d9%88-%d8%ad%d9%81%d8%a7%d8%b8%d8%aa-%d8%a7%d8%b7%d9%84%d8%a7%d8%b9%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%b3%db%8c%d8%b1%d9%87-%d9%86%d8%a8%d9%88%db%8c-%d9%88-%d8%b9/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# نگاهی به جاسوس و جاسوسی در قوانین اسلام، ایران و نظام بین‌الملل، حیدر ضیغمی٬ مجید بهمنی، شیراز، نوید شیراز، ‏‫۱۳۹۲ش‬. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3-%d9%88-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%82%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c%d9%86-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# نگاهی به جاسوس و جاسوسی در قوانین اسلام، ایران و نظام بین‌الملل، حیدر ضیغمی٬ مجید بهمنی، شیراز، نوید شیراز، ‏‫۱۳۹۲ش‬. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-book/%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3-%d9%88-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%82%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c%d9%86-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
خط ۵۳: خط ۵۹:
# بررسی حکم جواز تجسس در اقدامات اطلاعاتی از منظر فقه امامیه، محمدعلی راغبی و محمد نوذری و کمیل یوسف شعیبی، [[فصلنامه آفاق امنیت]]، سال پانزدهم، شماره ۵۵، تابستان ۱۴۰۱ش. [https://ps.ihu.ac.ir/article_207614_e6f736a3886fc1de4ee56104858a9ec3.pdf مقاله را از اینجا بخوانید]
# بررسی حکم جواز تجسس در اقدامات اطلاعاتی از منظر فقه امامیه، محمدعلی راغبی و محمد نوذری و کمیل یوسف شعیبی، [[فصلنامه آفاق امنیت]]، سال پانزدهم، شماره ۵۵، تابستان ۱۴۰۱ش. [https://ps.ihu.ac.ir/article_207614_e6f736a3886fc1de4ee56104858a9ec3.pdf مقاله را از اینجا بخوانید]
# بررسی جرم جاسوسی در حقوق بین الملل و قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح، رحمان هدایتی چنانی، [[ماهنامه پژوهش و مطالعات علوم اسلامی|پژوهش و مطالعات علوم اسلامی]] دوره ۳، شماره ۲۴، تیر ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%ac%d8%b1%d9%85-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a8%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%84-%d9%88-%d9%82%d8%a7%d9%86/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]  
# بررسی جرم جاسوسی در حقوق بین الملل و قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح، رحمان هدایتی چنانی، [[ماهنامه پژوهش و مطالعات علوم اسلامی|پژوهش و مطالعات علوم اسلامی]] دوره ۳، شماره ۲۴، تیر ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%ac%d8%b1%d9%85-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a8%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%84-%d9%88-%d9%82%d8%a7%d9%86/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]  
# اصل عدم تجسس و استثنائات آن در فقه و حقوق ایران (با نگاهی به روایات)، محمدمهدی کریمی نیا و میلاد یوسف زاده، و مجتبی انصاری مقدم، [[دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی]]، سال چهارم، شماره ۳۵، فروردین ۱۴۰۰ش، [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1789529/%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AA%D8%AC%D8%B3%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA مقاله را از اینجا بخوانید.]
# جاسوسی در حقوق بین‌الملل مدرن و ضرورت تدوین مقررات جهانی، محمود جلالی، [[فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران]]، دوره ۵۱، شماره ۱، بهار ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a8%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%84-%d9%85%d8%af%d8%b1%d9%86-%d9%88-%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%aa/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# جاسوسی در حقوق بین‌الملل مدرن و ضرورت تدوین مقررات جهانی، محمود جلالی، [[فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران]]، دوره ۵۱، شماره ۱، بهار ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a8%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%84-%d9%85%d8%af%d8%b1%d9%86-%d9%88-%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%aa/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# جاسوسی در حقوق بین‌الملل و مسئولیت بین‌المللی دولت در قبال آن، امیر لهراسبی، الهام امین‌زاده، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، دوره ۵۱، شماره۳، پاییز ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a8%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%84-%d9%88-%d9%85%d8%b3%d8%a6%d9%88%d9%84%db%8c%d8%aa-%d8%a8%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# جاسوسی در حقوق بین‌الملل و مسئولیت بین‌المللی دولت در قبال آن، امیر لهراسبی، الهام امین‌زاده، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، دوره ۵۱، شماره۳، پاییز ۱۴۰۰ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a8%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%84-%d9%88-%d9%85%d8%b3%d8%a6%d9%88%d9%84%db%8c%d8%aa-%d8%a8%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
خط ۶۴: خط ۶۹:
# جاسوسی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی: بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث، ۱۳۹۸. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# جاسوسی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی: بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث، ۱۳۹۸. [https://digilib.feqhemoaser.com/nr/%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# جواز جاسوسی برای نظام سیاسی در فقه شیعه، سیدعلی‌اصغر علوی، [[فصلنامه سیاست متعالیه]]، شماره ۲۰، بهار ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d9%88%d8%a7%d8%b2-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%b4%db%8c%d8%b9%d9%87/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# جواز جاسوسی برای نظام سیاسی در فقه شیعه، سیدعلی‌اصغر علوی، [[فصلنامه سیاست متعالیه]]، شماره ۲۰، بهار ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%ac%d9%88%d8%a7%d8%b2-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%81%d9%82%d9%87-%d8%b4%db%8c%d8%b9%d9%87/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# بررسی قلمرو جاسوسی در عملیات روانی از منظر فقه اسلامی، علی مرادی و مرتضی طبیبی جبلی و محمدعلی حیدری و احسان علی‌اکبری بابوکانی، [[دوفصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی]]، سال یازدهم، شماره۳، پاییز ۱۳۹۷ش. [https://sanad.iau.ir/journal/jil/Article/664405?jid=664405 مقاله را از اینجا بخوانید.]
# بررسی فقهی حقوقی تجسس و موارد استثنایی آن، سید هادی صالحی و سید مهدی صالحی و رضا نیکخواه سرنقی، [[مبانی فقهی حقوق اسلامی]]، سال یازدهم، شماره بیست و یک، بهار و تابستان ۱۳۹۷ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/jijl/Article/812856/FullText مقاله را از اینجا بخوانید.]
# بررسی فقهی حقوقی تجسس و موارد استثنایی آن، سید هادی صالحی و سید مهدی صالحی و رضا نیکخواه سرنقی، [[مبانی فقهی حقوق اسلامی]]، سال یازدهم، شماره بیست و یک، بهار و تابستان ۱۳۹۷ش. [https://sanad.iau.ir/Journal/jijl/Article/812856/FullText مقاله را از اینجا بخوانید.]
# بررسی قلمرو جاسوسی در عملیات روانی از منظر فقه اسلامی، علی مرادی، محمدعلی حیدری، احسان علی‌اکبری بابوکانی، مرتضی طبیبی جبلی، دوفصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%82%d9%84%d9%85%d8%b1%d9%88-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%b9%d9%85%d9%84%db%8c%d8%a7%d8%aa-%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]
# بررسی قلمرو جاسوسی در عملیات روانی از منظر فقه اسلامی، علی مرادی، محمدعلی حیدری، احسان علی‌اکبری بابوکانی، مرتضی طبیبی جبلی، دوفصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۷ش. [https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d9%82%d9%84%d9%85%d8%b1%d9%88-%d8%ac%d8%a7%d8%b3%d9%88%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%b9%d9%85%d9%84%db%8c%d8%a7%d8%aa-%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%85/ کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر]