فقه معاصر:پیشنویس آیه ۱۹۵ سوره بقره: تفاوت میان نسخهها
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
=== وَلَا تُلۡقُواْ بِأَيۡدِيكُمۡ إِلَى ٱلتَّهۡلُكَةِ === | === وَلَا تُلۡقُواْ بِأَيۡدِيكُمۡ إِلَى ٱلتَّهۡلُكَةِ === | ||
در تفسیر نمونه آمده است که فراز «وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ» هرچند درباره عدم ترک انفاق برای جهاد نازل شده؛ امّا مفهوم گستردهای دارد و موارد دیگری را نیز شامل میشود، ازجمله اینکه انسان حق ندارد بدون پیشبینیهای لازم از مسیرهای خطرناک بگذرد و یا بدون برنامهریزی وارد جنگ شود.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶.</ref> | در تفسیر نمونه آمده است که فراز «وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ» هرچند درباره عدم ترک انفاق برای جهاد نازل شده؛ امّا مفهوم گستردهای دارد و موارد دیگری را نیز شامل میشود، ازجمله اینکه انسان حق ندارد بدون پیشبینیهای لازم از مسیرهای خطرناک بگذرد و یا بدون برنامهریزی وارد جنگ شود.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶.</ref> | ||
پژوهشگران فقهی درباره واژه تهلکه در آیه به این نکته اشاره کردهاند مفهوم تهلکه در آیه به موارد خاصی مانند جهاد اختصاص ندارد و اگر عرف انجام عملی را افتادن در هلاکت بداند نباید آن را مرتکب شد و گمان شخص در این موارد معیار نیست. همچنین گفته شده اگر خوف عرفی از هلاکت در انجام کاری وجود داشته باشد دیگر مکلف نمیتواند با بیان اینکه من ترسی از انجام این کار ندارم، مرتکب انجام آن کار شود.<ref>قاسمی و همکاران، «تحلیل تفسیری فقهی شرطیت خوف نوعی در حرمت القاء در آیه تهلکه»، ص۲۳۲-۲۳۳.</ref> | |||
=== وَأَحۡسِنُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ === | === وَأَحۡسِنُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ === | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۴: | ||
=== فرار از جهاد === | === فرار از جهاد === | ||
طبق آنچه در تفسیر نمونه آمده، برخی برای فرار از جهاد، به عبارت «ولَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ» استناد کرده و هرگونه جهاد ابتدایی را به هلاکت انداختن نفس دانستهاند و حتی قیام امام حسین(ع) را نیز مصداق آن شمردهاند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶-۳۹.</ref> عدهای از فقها نیز بر آن شدهاند که با استناد به این آیه میتوان به وجوب آتشبس قائل شد.<ref>محقق کرکی، جامع المقاصد، ج۳، ص۴۶۷.</ref> در پاسخ به این مسئله گفته شده «تَهْلُکَه» با شهادت تفاوت دارد. تهلکه به معنای مرگ بیدلیل است، در حالی که شهادت بهمعنای کشته شدن در راه هدف است<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶-۳۹.</ref> و اینکه آیه محدود به گناهانی مانند [[خودکشی]] است که هلاکت بر آن صادق است.<ref>متقیان تبریزی، «نسبتسنجی آیه «لاتُلقوا بِأَیدیکم اِلَی التَّهلُکَه» با ادله وجوب جهاد»، مندرج در سایت اجتهاد.</ref> به باور صاحب جواهر نیز مبارزه کردن مسلمان ضعیف با دشمنی که درخواست مبارزه در میدان نبرد کرده است، مصداق انداختن خویش در تهلکه نیست و آن را مصداق شهادت برشمرده است؛ البته علامه حلی در قواعد آن را حرام دانسته است.<ref>نجفی، جواهرالکلام، ج۲۱، ص۸۹.</ref> | طبق آنچه در تفسیر نمونه آمده، برخی برای فرار از جهاد، به عبارت «ولَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ» استناد کرده و هرگونه جهاد ابتدایی را به هلاکت انداختن نفس دانستهاند و حتی قیام امام حسین(ع) را نیز مصداق آن شمردهاند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶-۳۹.</ref> عدهای از فقها نیز بر آن شدهاند که با استناد به این آیه میتوان به وجوب آتشبس قائل شد.<ref>محقق کرکی، جامع المقاصد، ج۳، ص۴۶۷.</ref> | ||
در پاسخ به این مسئله گفته شده «تَهْلُکَه» با شهادت تفاوت دارد. تهلکه به معنای مرگ بیدلیل است، در حالی که شهادت بهمعنای کشته شدن در راه هدف است<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۶-۳۹.</ref> و اینکه آیه محدود به گناهانی مانند [[خودکشی]] است که هلاکت بر آن صادق است.<ref>متقیان تبریزی، «نسبتسنجی آیه «لاتُلقوا بِأَیدیکم اِلَی التَّهلُکَه» با ادله وجوب جهاد»، مندرج در سایت اجتهاد.</ref> همچنین گفته شده القای نفس در هلاکت مربوط به جایی است که هدفی بالاتر از جان وجود نداشته باشد وگرنه باید جان را فدای حفظ آن هدف کرد مانند حفظ دین و مذهب، همانگونه که امام حسین(ع) و یارانش چنین کردند.<ref>عزیزاللهی، «جستاری در قلمرو ایثار در نسبت با مقتضیات قاعده لاضرر»، ص۳۹-۴۰.</ref> | |||
به باور صاحب جواهر نیز مبارزه کردن مسلمان ضعیف با دشمنی که درخواست مبارزه در میدان نبرد کرده است، مصداق انداختن خویش در تهلکه نیست و آن را مصداق شهادت برشمرده است؛ البته علامه حلی در قواعد آن را حرام دانسته است.<ref>نجفی، جواهرالکلام، ج۲۱، ص۸۹.</ref> | |||
=== احتیاط شرعی === | === احتیاط شرعی === | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۸: | ||
مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش. | مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش. | ||
عزیزاللهی، حجت، [https://pfe.journals.miu.ac.ir/article_6046_35c805dd0a61d28373140de0f94e0105.pdf «جستاری در قلمرو ایثار در نسبت با مقتضیات قاعده لاضرر»]، دوفصلنامه مطالعات فقه امامیه، شماره ۱۵، ۱۳۹۹ش. | |||
هاشمی، معصومه سادات، پیوند اعضا از دیدگاه فقه، مشهد، نسیم رضوان، ۱۳۹۴ش. | هاشمی، معصومه سادات، پیوند اعضا از دیدگاه فقه، مشهد، نسیم رضوان، ۱۳۹۴ش. | ||
| خط ۱۰۲: | خط ۱۱۰: | ||
محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۱ق. | محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۱ق. | ||
قاسمی، محمدحسن و محمد امامی و مژگان ضیائی، [https://2.189.160.148/file/download/article/651826ed728c7-9837-37-8.pdf «تحلیل تفسیری فقهی شرطیت خوف نوعی در حرمت القاء در آیه تهلکه»]، دوفصلنامه آموزههای قرآنی، شماره ۳۷، ۱۴۰۲ش. | |||
شبیری، سید جواد، [https://eshia.ir/feqh/archive/text/shobeiry_mohammad/osool/95/950928/ «ادله احتیاط»]، درس خارج اصول، مندرج در سایت مدرسه فقاهت، تاریخ درج ۲۱ آذر ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | شبیری، سید جواد، [https://eshia.ir/feqh/archive/text/shobeiry_mohammad/osool/95/950928/ «ادله احتیاط»]، درس خارج اصول، مندرج در سایت مدرسه فقاهت، تاریخ درج ۲۱ آذر ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | ||