نظام جمهوری اسلامی (منابع مطالعاتی)
جمهوری اسلامی نوعی نظام سیاسی است که جمهوریت ناظر به شکل حکومت و اسلامیت ناظر به محتوای آن است. این نوع نظام سیاسی ابتدا در پاکستان و پس از آن در ایران، موریتانی و مدتی نیز در افغانستان تشکیل شد. تشکیل نظام جمهوری اسلامی را در پاسخ به خواست مردم برای تصمیمسازی سیاسی و مشارکت در حکومت در عین حفظ اسلامیت نظام دانستهاند.
امکان اثباتی تشکیل نظام جمهوری اسلامی، تضاد جمهوریت و اسلامیت، اصالت جمهوریت یا اسلامیت، چگونگی ایجاد تعادل میان دو رکن این نظام، دوگانگی حاکمیت و نتایج آن و مسائلی از این دست از جمله پرسشهایی است که پژوهشگران فقهی در بحث از جمهوری اسلامی، در پی پاسخ به آن هستند. فقهای موثر در تشکیل جمهوری اسلامی ایران از جمله امام خمینی، متناسبترین نظام برای جوامع اسلامی را چنین نظامی میدانستند و در قانون اساسی سعی در ایجاد نهادهایی را داشتند تا اهداف نظام جمهوری اسلامی را تأمین کند.
در این صفحه فهرستی از منابع فقهی مرتبط با نظام جمهوری اسلامی از جمله کتابها، مقالهها، پایاننامهها و دیگر منابع که از منظر فقه معاصر به این مسئله پرداختهاند، جمعآوری شده است.
کتابها
فارسی
- تحليل مبانی نظام جمهوری اسلامی ايران، عباس کعبی، تهران، پژوهشکده شورای نگهبان، ۱۴۰۲ش. صفحات ابتدایی جلد یک از سامانه پژوهشکده شورای نگهبان، صفحات ابتدایی جلد دوم از سامانه خانه کتاب
- آشنایی با ساختار نظام و دولت جمهوری اسلامی ایران و چشماندازهای آن، مجید هجرانی شندی و فاطمه قیمی بشنو، تهران، نشر آریا نقش، ۱۴۰۱ش. صفحات ابتدایی کتاب از سامانه خانه کتاب
- دانش، مشروعیت، جمهوری اسلامی، سینا کریمی، تهران، آرمان دانش، ۱۴۰۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- دین و جمهوریت: نگاهی به اندیشه سیاسی حضرت آیتاللهالعظمی منتظری، محمدحسن موحدی ساوجی، تهران، نشر سرایی، ۱۳۹۸ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- تبلور جمهوریت و اسلامیت: جمهوری اسلامی در اندیشه متفکران اسلامی معاصر، اندیشکده برهان، تهران، نشر دیدمان، ۱۳۹۷ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- درآمدی بر مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران، هدی غفاری، تهران، انتشارات خرسندی، ۱۳۹۷ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- مبانی حقوق اسلامی جمهوری اسلامی ایران، مجموعه نویسندگان، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۹۵ش.
- منشور جمهوری اسلامی ایران، جمعی از نویسندگان، قم، پژوهشگاه بینالمللی المصطفی(ص)، ۱۳۹۲ش.متن کتاب در نورلایب
- مبانی مشروعیت نظام جمهوری اسلامی، رضا تابش و جعفر محسنی، تهران، موسسه فرهنگی هنری مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- آشنایی با نظام جمهوری اسلامی، عباسعلی عظیمی شوشتری، قم، زمزم هدایت، ۱۳۹۰ش.
- سیاست و حکومت در جمهوری اسلامی ایران، غلامرضا خواجه سروی، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۹۰ش.
- نگاهی به مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران، محمدجواد ارسطا، قم، موسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۹ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- امام خمینی(س) و نظام جمهوری اسلامی، محمد وحید قلفی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ش. صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- مشروطیت، جمهوریت، اسلامیت (مطالعه تطبیقی اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) و محقق نائینی در مورد نقش مردم)، غلامحسن مقیمی، تهران، نشر معناگرا، ۱۳۸۵ش.کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- پیرامون جمهوری اسلامی، مرتضی مطهری، تهران، نشر صدرا، ۱۳۸۴ش.کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- پیرامون انقلاب اسلامی، مرتضی مطهری، تهران، نشر صدرا، ۱۳۸۴ش.کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- جمهوریت اسلامی: رهیافتی به جمهوریت و دموکراسی در اندیشه حضرت امام خمینی (ره)، حمیدرضا رمضانی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، ۱۳۸۳ش.کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- آشنایی با نظام جمهوری اسلامی ایران، محمداسماعیل خدادادی، قم، نشر یاقوت، ۱۳۸۱ش.
- جامعه سیاسی اسلامی: مبانی فقهی و تاریخی، محمدمهدی شمسالدین، سید مرتضی آیت الله زاده شیرازی، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۰ش.کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- طرح نظام جمهوری اسلامی، سید محمود طالقانی، تهران، انتشارات ناس، ۱۳۵۹ش.کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
مقالهها
فارسی
- جایگاه جمهوریت در نظریه دولت امام خمینی(ره)، حسن نیک کار و اکبر اشرفی و مسعود مطلبی و احمد بخشایش اردستانی، فصلنامه رهنمون انقلاب اسلامی، شماره ۵، ۱۴۰۴ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- جمهوریت به مثابه الگوی سلوک سیاسی در اندیشه امام خمینی (ره)، رضا نادمی راد و مجتب باباخانی، فصلنامه حکمرانی متعالی، شماره ۱۸، ۱۴۰۳ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- جمهوریت و الزامات شکلی و محتوایی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران، رحیم نوبهار و سید محمدرضا متقی، فصلنامه پژوهشنامه متین، شماره ۹۹، ۱۴۰۲ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- مبانی و مؤلفههای مدرن حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران در پرتو ساختار و رویه موجود، سید مجتبی واعظی، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره ۳۵، ۱۴۰۲ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- بررسی مؤلفههای جمهوریت با تأکید بر صحیفه امام خمینی به روش تحلیل مضمونی، یوسف فتحی، فصلنامه پژوهشنامه متین، شماره ۱۰۱، ۱۴۰۲ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- تحلیل اسنادی از نسبت جمهوریت و اسلامیت در اندیشه امام خمینی، محمد محمودی کیا، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره ۳۷، ۱۴۰۲ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- جایگاه جمهوریّت و اسلامیّت از نظر امام خمینی (س)، سید جواد ورعی، پرتال امام خمینی، ۱۴۰۱ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- «جمهوری اسلامی ایران» به مثابه قالب ساختاری جمع میان دو حق حاکمیت الهی و تعیین سرنوشت، زهرا زندیه و محمد مهدیفر، فصلنامه پژوهش نامه حقوق بشری، شماره ۲۸، ۱۴۰۱ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- امکانسنجی پاسخدهی به جرائم حکومتی در تعامل با دو رکن جمهوریت و اسلامیت، باقر شاملو و رضا فروتن، فصلنامه مجلس و راهبرد، شماره ۱۱۲، ۱۴۰۱ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- نقش جمهوریت در تعامل با اسلامیت در سیاست جنایی جمهوری اسلامی ایران، مهدی هلالی و محمدعلی حاجی دهآبادی، فصلنامه آراء، دوره ۵، شماره ۹، ۱۴۰۱ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- مبانی معرفتی جمهوریت در اندیشۀ سیاسی امام خمینی، محمدمهدی اسماعیلی و محسن دشتکوهی، فصلنامه سیاست، دوره ۵۱، شماره ۱، ۱۴۰۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- چالش میان شریعت و قانون، تحلیلی بر ماهیت ساختار نظام جمهوری اسلامی، نفیسه السادات قادری و علیرضا گلشنی و مسعود همت، ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران، شماره ۱۵، ۱۴۰۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر سنجههای اولویتی فقه سیاسی در مقام تزاحم، محمدعلی رنجبر، دوفصلنامه مطالعات فقه سیاست، شماره ۲، دوره ۱، ۱۴۰۰ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- پیوند جمهوریت و اسلامیت نظام و نهاد مغفول آن، نوربخش ریاحی و حسین علائی و محمد مقدمفرد، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، شماره ۷۲، ۱۴۰۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- جمهوریت از دیدگاه مقام معظم رهبری«مدظله العالی»، حجتالله ابراهیمیان و مهدی مرادزاده، فصلنامه مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، دروه ۷، شماره ۴، ۱۴۰۰ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- قوه موسس و ماهیت جمهوری اسلامی درآستانه تاسیس، قدرتالله رحمانی، ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، شماره ۱۲، ۱۳۹۹ش. مقاله را از اینجا بخوانید
- رابطه ولایت و جمهوریت در اندیشه آیت الله مصباح یزدی، علی شیرخانی و محمدرضا عبداللهنسب، فصلنامه بحرانپژوهی جهان اسلام، شماره ۱۳، ۱۳۹۸ش. مقاله را از اینجا بخوانید
- جمهوریت و اسلامیت در قانون اساسی ایران؛ حاکمیت دوگانه یا واحد، علیرضا دبیرنیا، فصلنامه پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره ۲۲، شماره ۳، ۱۳۹۷ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- مشروعیت جمهوریت در اسلام، ذبیحالله مرادی و ابراهیم موسیزاده، فصلنامه اندیشه حقوق عمومی، شماره ۱۱، ۱۳۹۶ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- روشﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯿﺎن ﺟﻤﻬﻮرﯾﺖ و اﺳﻼﻣﯿﺖ در اﻧﺪﯾﺸﻪ اﻣﺎم ﺧﻤﯿﻨﯽ(ره) ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺒﺎﻧﯽ معرفت شناسی، ﻫﺴﺘﯽﺷﻨﺎﺳﯽ و اﻧﺴﺎنﺷﻨﺎﺳﯽ، عباس صالحی نجفآبادی و حجتالله بهرکشکول، فصلنامه مطالعات سیاسی، شماره ۳۵، ۱۳۹۶ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- جمهوریت و اسلامیت در گفتمان حقوق اساسی ایران با تأکید بر اندیشه امام خمینی(ره)، حسن خسروی و محمود فلاح و وحید دهنوی، دوفصلنامه پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، شماره ۱۳، ۱۳۹۵ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- رابطه ولایت و جمهوریت در اندیشه ی سیاسی آیت الله خامنهای، مسعود معینیپور و محمدرضا عبداللهنسب، فصلنامه سیاست متعالیه، شماره ۱۵، ۱۳۹۵ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- بررسی قلمرو دین و تبلور آن در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مسعود راعی و علی زمانیان جهرمی، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، شماره ۴۶، ۱۳۹۵ش.مقاله ار از اینجا بخوانید
- مبانی کلامی پیدایش و اسقرار نظام جمهوری اسلامی ایران، ابراهیم کلانتری و سید مهدی موسوی، فصلنامه پژوهشهای انقلاب اسلامی، شماره ۵، ۱۳۹۲ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- ظرفیتهای فقه سیاسی برای نظام سازی، کمال اکبری، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، شماره ۳۰، ۱۳۹۱ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- جمهوریت در نظام سیاسی اسلام، محمدتقی مصباح یزدی، مجله بازتاب اندیشه، شماره ۸، ۱۳۸۹ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- تجسم جمهوریت و اسلامیت نظام در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، نادر میرزاده کوهشاهی و حسن فارسی، فصلنامه مطالعات سیاسی، شماره ۹، ۱۳۸۹ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- رویکردهای متفاوت نسبت به جمهوریت و اسلامیت در جمهوری اسلامی ایران، محسن پالیزان، فصلنامه سیاست، دوره ۳۹، شماره ۳، ۱۳۸۸ش. متن کامل را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- از ولایت فقیه تا جمهوری اسلامی، امیرحسین فتحی، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، شماره ۹ و ۱۰، ۱۳۸۶ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- قرآن؛ جمهوریت و مردم سالاری، مسعود پورفرد، فصلنامه مطالعات قرآنی، شماره ۴۵، ۱۳۸۵ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- «جمهوریت» و «اسلامیت» از دیدگاه امام خمینی و قانون اساسی، سید جواد ورعی، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره ۳۹، ۱۳۸۵ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- جمهوریت و اسلامیت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حسین جوان آراسته، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره ۳۹، ۱۳۸۵ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- مفهوم جمهورى اسلامى از دیدگاه امام خمینى(ره)، حسن بیارجمندی، فصلنامه علوم سیاسی، شماره ۲۹، ۱۳۸۴ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- جریان شناسی فکری پیرامون جمهوری اسلامی، رهیافت انتقادی، محمد منصورنژاد، فصلنامه دین و ارتباطات، شماره ۲۳، ۱۳۸۳ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- جمهوریت و اسلامیت؛ تضاد یا توافق؟، محمدجواد ارسطا، نشریه حوزه و دانشگاه، شماره ۳۶، ۱۳۸۲ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- جایگاه گفتمان جمهوریت در اندیشه سیاسی امام خمینی و تاویل های مترتب آن، ابوالفضل شکوری و جواد صالحی، فصلنامه علوم انسانی دانشگاه الزهرا، شماره ۴۶ و ۴۷، ۱۳۸۲ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- مونارشیسم و جمهوریت تک سالار طبقه بندی نظام های سیاسی از نگاه شهید بهشتی، فرجالله هدایتنیا، ماهنامه زمانه، شماره ۱۴، ۱۳۸۲ش. مقاله را از اینجا بخوانید
- اصلاح طلبی در بستر اسلامیت و جمهوریت، علیاکبر نوایی، دوفصلنامه پژوهشهای اجتماعی اسلامی، شماره ۲۸، ۱۳۸۰ش.مقاله را از اینجا بخوانید
- جمهوریت و اسلامیت، محمدجواد ارسطا، مجله بازتاب اندیشه، شماره ۸، ۱۳۷۹ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- درآمدی بر مفهوم جمهوری، غلامحسن مقیمی، فصلنامه علوم سیاسی، شماره ۴، ۱۳۷۸ش. مقاله را از اینجا بخوانید
عربی
- تركيبة النظام السياسي في الجمهورية الإسلامية الإيرانية، محمد عبدالرحمن يونس العبيدي، مجلة دراسات إقليمية، شماره ۹، ۲۰۰۸م. مقاله را از اینجا بخوانید
پایاننامهها
فارسی
- «جمهوریت» و «اسلامیت» در نظریه حکومت دینی امام خمینی(ره)، رضا استوار مسعود، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، ۱۴۰۰ش. صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- زمینه های اجتماعی-سیاسی شکل گیری مفهوم جمهوریت در فقه سیاسی معاصر ایران، رساله دکتری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه مدرس، ۱۳۹۵ش. صفحات ابتدایی را در کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر بخوانید
- عرفیگرایی و فرایند شکلگیری جمهوری اسلامی ایران، محمدجواد نوروزی، رساله دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۸۹ش. صفحه رساله در سامانه گنج
- جمهوریت و اسلامیت در اندیشه سیاسی امام خمینی، خداخواست قنواتی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، ۱۳۸۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- وفاق جمهوریت و اسلامیت در اسلام و حقوق اساسی ایران، حسن خسروی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، ۱۳۸۰ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- مبانی حاکمیت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حسین جوان آراسته، کارشناسی ارشد، مجتمع آموزش عالی قم، ۱۳۸۰ش.صفحه پایاننامه در سامانه گنج
دیگر منابع
- جمهوریت و اسلامیت؛ دو بعد جداییناپذیر مکتب امام، گفتگوی سایت خامنهای دات آی ار با علیرضا پیروزمند، مندرج در سایت دیگران، تاریخ درج ۲۱ خرداد ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید ۱۱ تیر ۱۴۰۲ش.لینک گفتگو
- بررسی نسبت جمهوریت و اسلامیت در حکومت اسلامی (تحول و تطور در اندیشه امام خمینی)، سخنرانی کاظم قاضیزاده در موسسه فهیم، ۱۴ خرداد ۱۴۰۱ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- بازکاوی دو دیدگاه درخصوص نسبت جمهوریت و اسلامیت، سخنرانی محمد سروش محلاتی، ۱۳۹۶ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- نسبت جمهوریت و اسلامیت، محمد سروش محلاتی و محسن آرمین، سخنرانی در سلسله نشستهای انقلاب در حزب اتحاد، مندرج در روزنامه شرق، تاریخ درج ۱۴ بهمن ۱۳۹۶، تاریخ بازدید ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- اسلامیت و جمهوریت از دیدگاه امام خمینی، غلامرضا کریمی، یادداشت علمی در نشریه حضور، شماره ۳۸، ۱۳۹۶ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
- مردم سالاری دینی؛ جمهوریت و اسلامیت، مصاحبه با عباس کعبی، ضمیمه خردنامه همشهری، شماره ۱۰، ۱۳۸۲ش. کتابخانه پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
عربی
- مفهوم قيام الجمهورية الاسلامية، وهل الرسول اقام جمهورية؟، پرسش و پاسخ، مندرج در سایت اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج ۱۶ فروردین ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید ۶ اسفند ۱۴۰۴ش.متن پرسش و پاسخ