فقه معاصر:پیش‌نویس آیه ۶۰ سوره انفال: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 == توضیح مختصر آیه ==
-آیه ۶۰ سوره انفال به مسلمانان و نه فقط به شخص پیامبر اسلام(ص)<ref>مطهری، آشنایی با قرآن، ج۳، ص۱۵۹-۱۶۰؛ فضل‌الله، من وحی القرآن، ج۱۰، ص۴۱۰.</ref> دستور می‌دهد که در برابر دشمنان، تا می‌توانند ابزار جنگی تهیه و خود را مجهز کنند؛<ref>طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۱۱۴.</ref> زیرا افزایش توان نظامی مسلمانان، باعث دفاع از حقوق جامعه اسلامی، ایجاد ترس در دشمن<ref>طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۱۱۷؛ فاضل مقداد، کنز العرفان، ج۱، ص۳۸۸.</ref> و در نهایت عامل بازدارنده از تهاحم به جامعه اسلامی خواهد شد.<ref>خامنه‌ای، سخنرانی «مراسم دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه امام حسین(ع)».</ref> هدف اصلی از این آیه جلوگیری از تجاوز دشمن به جامعه اسلامی دانسته شده است،<ref>کامکار و همکاران، «واکاوی سیاست دفاعی آیه اعداد با تأکید بر ضرورت پدافند غیرعامل»، ص۲۰.</ref> نه اینکه با افزایش قدرت نظامی به حقوق دیگران تجاوز شود.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۷، ص۲۲۹.</ref>
+آیه ۶۰ سوره انفال را مهمترین آیه قرآن درباره ضرورت آمادگی نظامی همگانی دانسته‌اند.<ref>فائق و رحیمی‌پور، «ضرورت آمادگی نظامی همگانی بر اساس آیه ۶۰ سوره انفال با محوریت تفاسیر شیعه»، ص۱۳۰.</ref> در این آیه به مسلمانان و نه فقط به شخص پیامبر اسلام(ص)<ref>مطهری، آشنایی با قرآن، ج۳، ص۱۵۹-۱۶۰؛ فضل‌الله، من وحی القرآن، ج۱۰، ص۴۱۰.</ref> دستور می‌دهد که در برابر دشمنان، تا می‌توانند ابزار جنگی تهیه و خود را مجهز کنند؛<ref>طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۱۱۴.</ref> زیرا افزایش توان نظامی مسلمانان، باعث دفاع از حقوق جامعه اسلامی، ایجاد ترس در دشمن<ref>طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۱۱۷؛ فاضل مقداد، کنز العرفان، ج۱، ص۳۸۸.</ref> و در نهایت عامل بازدارنده از تهاحم به جامعه اسلامی خواهد شد.<ref>خامنه‌ای، سخنرانی «مراسم دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه امام حسین(ع)».</ref> هدف اصلی از این آیه جلوگیری از تجاوز دشمن به جامعه اسلامی دانسته شده است،<ref>کامکار و همکاران، «واکاوی سیاست دفاعی آیه اعداد با تأکید بر ضرورت پدافند غیرعامل»، ص۲۰.</ref> نه اینکه با افزایش قدرت نظامی به حقوق دیگران تجاوز شود.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۷، ص۲۲۹.</ref>
 فقها و مفسران درباره واژه «قُوَّةٍ» در این آیه به چند نظر اشاره کرده‌اند؛ [[سید علی حسینی خامنه‌ای|سید علی خامنه‌ای]] آن را به‌معنای قدرت و توان در ابعاد مختلف، از جمله نظامی، علمی و سازمانی تفسیر کرده است.<ref>خامنه‌ای، سخنرانی «مراسم دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه امام حسین(ع)».</ref> [[ناصر مکارم شیرازی]] آن را شامل هر نوع نیروی مادی و معنوی مؤثر در پیروزی بر دشمن می‌داند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۷، ص۲۲۲.</ref> در تفسیر مجمع‌البیان قوّت، به تجهیز مردان، سلاح‌ها، ساخت قلعه‌ها و وحدت کلمه معنا شده است.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۴، ص۸۵۲.</ref> در منابع [[حدیث|روایی]] نیز واژه قوّة به سلاح‌ها، تیر، سپر، شمشیر و حتی خضاب کردن موی سفید با رنگ مشکی برای افزایش هیبت رزمندگان تفسیر شده است.<ref>عروسی حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج۲، ص۱۶۴-۱۶۵.</ref>
@@ خط ۴۳: / خط ۴۳: @@
 فاضل لنکرانی در تحلیل کلی این دو دسته، بر آن است که حرمت تولید سلاح‌های کشتارجمعی از این آیات برداشت نمی‌شود و از تقیید آیات دسته اول با آیات دسته دوم، تنها می‌توان حرمت به‌کارگیری را برداشت کرد؛ چراکه موجب فساد می‌شود. وی همچنین با اتکا به [[آیه ۱۹۰ سوره بقره|آیات ۱۹۰]] و [[آیه ۱۹۴ سوره بقره|۱۹۴ سوره بقره]]، بر حرمت استفاده از سلاح‌های کشتارجمعی تأکید می‌کند.<ref>علیدوست، فقه هسته‌ای، ص۷۷-۸۵.</ref>
-در مقابلِ این نظر گفته‌ شده که این آیه به خاطر کثرت استعمال، منصرف به سلاح‌های متعارف است، بنابراین دلالت آن بر جواز سلاح‌های کشتاری جمعی مشکل است و نمی‌تواند آمادگی و تهیۀ امکانات جنگی و سلاح‌های کشتارجمعی را ثابت کند.<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»، ص۹۲.</ref> برخی نیز با توجه به معنای دو کلمه «قوة» و «ترهبون»، معتقدند مفاد آیه و منظور از قدرت در آن، قدرتی را توصیه می‌کند که رغبت دشمنان به تجاوز و ماجراجویی علیه مسلمانان را از میان ببرد؛ در حالی که سلاح کشتارجمعی نه تنها امنیت‌زا نیست، بلکه باعث ترس و عدم امنیت در دارندگان آن می‌شود. بنابراین اینگونه سلاح‌ها، تخصصاً از دایره آیه خارج می‌شود و هرگونه استفاده از این آیه به عنوان یک عام قاعده‌ساز منتفی است. چنان‌که [[سید روح‌الله موسوی خمینی|امام خمینی]] و [[سید علی حسینی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]] بر این باورند که سلاح‌های کشتارجمعی نه تنها تأمین کنندۀ صلح و امنیت جامعۀ بشری نیستند، بلکه تهدیدی جدی علیه بشریت و امنیت هستند.<ref>خمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۳۹۳؛ خامنه‌ای، [https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=9171 پیام به نخستین کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه]. مرور خبر ۷ مرداد ۱۴۰۱ش.</ref> دلیل سوم بر منع تولید تسلیحات کشتارجمعی، لغویت و اسراف در آن به دلیل هزینه‌های گزاف آن است.<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»،‏ ص۱۰۴.</ref> آیت الله خامنه‌ای تولید سلاح‌های کشتارجمعی را کاری بیهوده، پرهزینه، پر دردسر و پرخطر می‌داند<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=19124 بیانات در دیدار دانشمندان هسته‌ای. مرور خبر ۷ مرداد ۱۴۰۱ش.]</ref> که جز هزینۀ ایجاد و نگهداری، هیچ فایده ای ندارد. با این بیان و در صورتی که ادله وجوب تولید و بهره‌برداری از این سلاح‌ها (مانند آیۀ ۶۰ انفال) قاصر از اثبات حکم وجوب باشند، حرمت تولید از باب اسراف قابل اثبات است.<ref>خامنه‌ای، بیانات در نوزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی، مندرج در سایت خامنه‌ای دات آی آر.</ref>
+در مقابلِ این نظر گفته‌ شده که این آیه به خاطر کثرت استعمال، منصرف به سلاح‌های متعارف است، بنابراین دلالت آن بر جواز سلاح‌های کشتاری جمعی مشکل است و نمی‌تواند آمادگی و تهیۀ امکانات جنگی و سلاح‌های کشتارجمعی را ثابت کند.<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»، ص۹۲.</ref> برخی نیز با توجه به معنای دو کلمه «قوة» و «ترهبون»، معتقدند مفاد آیه و منظور از قدرت در آن، قدرتی را توصیه می‌کند که رغبت دشمنان به تجاوز و ماجراجویی علیه مسلمانان را از میان ببرد؛ در حالی که سلاح کشتارجمعی نه تنها امنیت‌زا نیست، بلکه باعث ترس و عدم امنیت در دارندگان آن می‌شود. بنابراین اینگونه سلاح‌ها، تخصصاً از دایره آیه خارج می‌شود و هرگونه استفاده از این آیه به عنوان یک عام قاعده‌ساز منتفی است. چنان‌که [[سید روح‌الله موسوی خمینی|امام خمینی]] و [[سید علی حسینی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]] بر این باورند که سلاح‌های کشتارجمعی نه تنها تأمین کنندۀ صلح و امنیت جامعۀ بشری نیستند، بلکه تهدیدی جدی علیه بشریت و امنیت هستند.<ref>خمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۳۹۳؛ خامنه‌ای، [https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=9171 پیام به نخستین کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه]. مرور خبر ۷ مرداد ۱۴۰۱ش.</ref>
+دلیل دیگر بر منع تولید تسلیحات کشتارجمعی، لغویت و اسراف در آن به دلیل هزینه‌های گزاف آن است.<ref>ربانی و دیگران، «بررسی ادله جواز یا حرمت تولید و انباشت سلاح‌های کشتار جمعی»،‏ ص۱۰۴.</ref> آیت الله خامنه‌ای تولید سلاح‌های کشتارجمعی را کاری بیهوده، پرهزینه، پر دردسر و پرخطر می‌داند<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=19124 بیانات در دیدار دانشمندان هسته‌ای. مرور خبر ۷ مرداد ۱۴۰۱ش.]</ref> که جز هزینۀ ایجاد و نگهداری، هیچ فایده ای ندارد. با این بیان و در صورتی که ادله وجوب تولید و بهره‌برداری از این سلاح‌ها (مانند آیۀ ۶۰ انفال) قاصر از اثبات حکم وجوب باشند، حرمت تولید از باب اسراف قابل اثبات است.<ref>خامنه‌ای، بیانات در نوزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی، مندرج در سایت خامنه‌ای دات آی آر.</ref>
 نویسندگان [[قواعد فقه بشر‌دوستانه (کتاب)|کتاب قواعد فقه بشر‌دوستانه]] معتقدند که استفاده از سلاح‌های هسته‌ای به دلیل بُرد بسیار گسترده در کشتار و تخریب به هیچ وجه جایز نیست؛ البته به باور آن‌ها، ارهاب و ترساندن دشمن که هدف اِعداد امر شده در آیه ۶۰ سوره انفال است با داشتن دانشِ هسته‌ای نیز محقق می‌شود و نیازی به ساختِ سلاح هسته‌ای نیست. نویسندگان، امر الهی مبنی بر آمادگی برای مقابله با دشمن را دلیل موجهی برای ساخت سلاح هسته‌ای نمی‌دانند، زیرا معتقدند آمادگی باید با فرآیندی مشروع صورت گیرد و سلاح هسته‌ای که جمعی از بی‌گناهان را نابود می‌سازد، مشروع و مجاز نیست.<ref>لری‌نژاد و قائمی خرق، قواعد فقه بشردوستانه، ص۴۷-۶۴.</ref>
+در نهایت بر این نکته تأکید شده است که اقدامات بازدارنده مدنظر اسلام در این آیه به نوع خاصی از ترس اشاره دارد که به قتل منجر نشود و فقط علیه دشمنان اسلام استفاده شود؛ بنابراین استفاده از ابزاری را تأیید نمی‌کند. با این توصیف گفته شده استفاده از تسلیحات کشتار جمعی به صورت تخصصی از شمول این آیه خارج است زیرا این نوع تسلیحات باعث ترس همگانی خواهد شد و گناه‌گار و بی‌گناه را با هم در بر می‌گیرد.<ref>کامکار و روستایی، «واکاوی خروج تخصصی ساخت تسلیحات کشتار جمعی از ذیل آیه ۶۰ سوره انفال با توجه به روایت ...»، ص۱۱-۱۲ و ۱۸.</ref>
 === نفی تروریسم در اسلام ===
@@ خط ۹۵: / خط ۹۹: @@
 * فاضل مقداد، جمال الدین، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، المکتبة المرتضویة، بی‌تا.
 * مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران،‌ دار الکتب الاسلامیه، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
+* فائق، مجتبی و غلامرضا رحیمی‌پور، [https://pmr.sndu.ac.ir/article_2850_58f5941fcee62892b680217f497c654e.pdf «ضرورت آمادگی نظامی همگانی بر اساس آیه ۶۰ سوره انفال با محوریت تفاسیر شیعه»]، فصلنامه نگرش مدیریت راهبردی، شماره ۳، ۱۴۰۲ش.
 * مظفری، رضا، بررسی مسئله فقهی تجسس، قم، میراث ماندگار، ۱۳۹۴ش.
+* کامکار، سحر و حمید روستایی، [https://www.farhangerazavi.ir/article_193573_bdbe4dcabfb27aeb49715115644bd54d.pdf «واکاوی خروج تخصصی ساخت تسلیحات کشتار جمعی از ذیل آیه ۶۰ سوره انفال با توجه به روایت اذا جار السلطان هانت الدولة از امام رضا(ع)»]، فصلنامه فرهنگ رضوی، شماره ۴۵، ۱۴۰۳ش.
 * کامکار، سحر و حمید روستایی و اردوان ارژنگ، [https://fzr.padafand.fstc.ac.ir/article_296_35604b48f32e9f5c8a1eacde77b28f8a.pdf «واکاوی سیاست دفاعی آیه اعداد با تأکید بر ضرورت پدافند غیرعامل»]، فصلنامه پدافند غیرعامل و امنیت، شماره ۳۹، ۱۴۰۱ش.
 * امام خمینی، سید روح‌الله، ولایت فقیه، تهران، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى( س)، بی‌تا.